Төрийн бодлого ба татвар тэтгэлэгт хөтөлбөр

Ёкохамагийн Үндэсний их сургууль хэд хэдэн тэтгэлэгт хөтөлбөртэй. Түүний нэг болох "Төрийн бодлого ба татвар" тэтгэлэгт Магистрын сургалтын зар гарчээ. Дэлгэрэнгүй мэдээллийг вебсайтаас нь аваарай.

http://www.igss.ynu.ac.jp/wb-ppt/howtoapply01.html

Марубени

Үүгээр алдарт Марубенигийн хэргийн шүүхийн шийдвэрийг орж үзнэ биз ээ. Чухам юу болоод яачихсан, хэн юу гэж хэлсэн энээ тэрээ, бас Английн худалдааны шүүхийн шийдвэрийн нотлох баримтын болон эрх зүйн үндэслэлийг уншиж үзэхэд сонирхолтой байх болов уу.

Марубени хэргийн шийдвэр
Марубени хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн шийдвэр

хоккайдод аялал жуулчлалыг хөгжүүлэх нь семинарын тэмдэглэл №2

Өмнөхийн үргэлжлэл...

Мойва уул их таалагдсан. Учир нь тэндхийн мөсөн паб-д миний дуртай пяав байж байхым. Дотроо дулаацуулчих зүйл уучихаад цаашаа аялалаа үргэлжлүүлэхэд их аятайхан дамшиг байв даа, энэ мөсөн баар чинь. Мөсөн баарны тааз, хананаас дүүжлээстэй мөсүүдийг идэж мэрж бас болно гэж байгаа. Мөн Мойва уулын орой дээр гарахад машинаар чирүүлсэн чаргаар, цасаар булуулж гарч болно. Гарсны дараа Саппоро хотыг бүхэлд нь харах юм даа.

Хэрэв өвлийн хувцас үгүй бол орчин үеийн дах үнэгүй түрээслэж өмсөж болно.

Жич. Энэхүү зурган дээрх Классик пяавыг зөвхөн Хоккайдод зардаг бөгөөд амсъя гэвэл энд ирэх эсвэл хүнд л захих юм байх. Нэг тосгон нэг бүтээгдэхүүн гэдэг шиг л. Орон нутгийн хөгжлөө дэмжих гэсэн хувийн компанийн хувь нэмэр юм уу даа. Классик их зөөлөн сайхан амттай умдаан юм байна лээ. Би ч уусаар байгаад нэг кило нэмсэн байх.
Энэ ууланд гарахад мэдээж мөнгө төлнө. Гэхдээ биднийг ийнхүү ууланд аваачсан нь хийморь сэргээх, мөсөн бааранд коктейль уулгах бус харин аливаа аялал жуулчлалын цэгт найрсаг зан харилцаа, зохион байгуулалт зэргийг мэдрүүлэх зорилготой байв.

Үүний нэг жишээ нь романтик пасспорт гэсэн хөнгөлөлтийн тасалбар бүхий танилцуулга байв. Тус тасалбарыг 1500 энээр худалдаж авснаар Мойва уул, алсыг харагчид үнэгүй суухаас гадна Норбеса хэмээх худалдаа үйлчилгээний төвөөр хөнгөлөлттэй үйлчлүүлэх боломжтой юм. Яаж зүгээр байхав бид үнэгүй боулинг тоглож, алсын харагчид суугаад, МакДональдсын төмс идээд, сушигаар хооллов. Хувийн хэвшлийнхэн болон орон нутгийн байгууллагууд хоорондоо иймэрхүү байдлаар бие биеийнхээ үйл ажиллагааг дэмжиж ажиллаж болохын жишээг бидэнд харуулах гэсийм байх гэж дүгнэлт хийв.

Бид Мойва уулаас шөнийн аялалын травмайгаар хотын төв оров. Энэ бол мөн л оюутнуудын гаргасан санаанд үндэслэж хийсэн ажил байлаа. Саппоро хотын травмайн хуучин замыг ашиглан, хотын төвөөр зугаалах аж. Дотор нь суугаад явахад нээх ч хөөрч баярлаад байх зүйлгүй ч энэ травмай их утга учиртай гэж байгаа. Гялтагнаж чимэглэсэн травмай хотын төвөөр явахад гудамжаар зорчигсдын сэтгэлд дулаацахын зэрэгцээ Саппоро чинь аялал жуулчлалын хот юм шүү гэсэн ойлголтыг төрүүлж байхым.

За ингээд ядарч үхэх гэж байгаа би бээр буудалласан газраа ирж навсайтал унтаад маргааш нь Саппорогийн дэргэдэх Отару хэмээх жижиг хот руу очив.

Саппоро ирсэн хүн заавал Отару очдог аж. Отаруд Мэйжийн үеийн хуучны барилга байгууламж олонтой цомхон хэрнээ сэтгэл татам зүйлс ихтэй хот санагдсан. Бие жижиг ч бэлчээр томтой гэдэг шиг 19 дүгээр зууны сүүлээс Отаруд Японы анхны төмөр зам тавигдаж, олон улсын худалдааны боомт болж байсан байна.

Бидний эхний хичээл Отаругийн Кино Комиссын талаарх танилцуулга байв. Хичээл болсон газар нь их учир нанчинтай гэж байгаа. Ришиняа Минояа хэмээх далайн хатаасан байцаа зардаг хоёр давхар дэлгүүр. Дэлгүүр гэхээсээ илүү музей гэмээр эртний хуучны эд зүйлсээр дүүрэн их сонирхолтой газар байлаа. Хуучны зүйлээ хаялгүй хадгалаад хожим ямар нэг дэлгүүр гуанз ажиллуулахдаа ингэж байрлуулбал хүний сэтгэл хөдөлгөх шинжтэй. Хүн зүгээр нэг дэлгүүр ороод гарах бус хуучны зүйлсийг харж баясаж, мөн ийнхүү цуглуулга хийсэн эзний сэтгэл хөдөлмөрийг хүндэлж заавал нэг юм авч гарах болдог байх. Бас нэг дэлгүүрт үнэгүй цайгаар үйлчилдэг гэсэн. Гэр бүл, найзууд ирсэн үед эмэгтэйчүүд нь дэлгүүр хэсэх гээд тэнэж, энэ хойгуур эрчүүд нь тэнд амарч, цай ууж, чалчих юм. Ингээд эмэгтэйчүүд нь ирээд эрчүүдээ авч явахдаа тэр дэлгүүрээс ямар нэг юм бас авдаг гэж.
За хичээл бол сонирхолтой байсан. 2004 онд Отару хотын зөвлөл, Аялал жуулчлалын холбоо, Худалдаа Аж үйлдвэрийн танхим, Залуучуудын танхим хамтран Отаруд кино зураг авахад тусламж дэмжлэг үзүүлэх зорилгоор Отару Кино Комисс байгуулсан аж. Нүсэр их ажилтай мөртлөө 4 хөн хүн ажилладаг байна. Отаруд байгалийн үзэсгэлэнт газар, түүхэн дурсгалт барилга байгууламж олон байдаг тул өөрийн үнэт зүйлсээ бусдад таниулах, ингэснээр ирэх жуулчдын тоог нэмэгдүүлэх нь гол стратеги болж буй. Хэрэв ямар нэг нөхөр кино хийх бол тус комисст хандахад кино зураг авахад тохиромжтой газрын зураг хөрөг, зочид буудал, хоол унд, хүн амьтны туслалцаа зэрэг бүхий л талаас нь үнэ төлбөргүй мэдээлэл өгдөг байна. Нутгийн хүмүүс ч кино зураг авалтад дуртай болж, өөрсдөө туслах дүрд тоглох хүсэлтээ илэрхийлж, одоогоор 200 гаруй хүмүүс сайн дураар кинонд тоглох, туслахаар бүртгүүлсэн байгаа гэнэ. Шүнжи Ивайгийн найруулсан Хайрын захидал гэсэн киноны зургийг Отаруд авсан нь Өмнөд Солонгос, Тайваний жуулчдыг тоог эрс нэмэгдүүлсэн аж. Бөөн фенүүд нь ирж зураг авсан газруудаар явж баясдаг юм байх.

Үүний дараа Отаруд аялал жуулчлалын салбар жуулчид татах ямар ажил хийдгийг тус дэлгүүрийн эзэн Минояа сан ярив. Отару жижиг хот тул ихэнхдээ хүмүүс ирээд 2-4 цаг болоод буцдаг, орой шөнө болтол удаад байдаггүй, хонож өнжих нь ховор тул энэ тал дээр анхаарч нэгэн ажил сэдэж хийсэн нь Юкиакари но Мичи юм. За энэ бол харин миний сонирхолыг туйлаас их татсан. Учир нь энэ ажилд төрөөс болон төслөөс мөнгө аваад байдаггүй, хүмүүс цэвэр өөрсдийн хөдөлмөр хүчээр хийж бүтээдэг байна. Анх 1998 онд эхэлсэн ажил одоо улам бүр өргөжин тэлж буй аж.

Энэ ажилд нийт 150 000 лаа ашигладаг гэсэн. 25 хүний бүрэлдэхүүнтэй баг 500 гаруй сайн дурын хүмүүсийг удирдан зохион байгуулдаг гэхээр их гайхалтай менежмент шүү. Сайн дурынханыг татахын тулд тэдэнд их эрх чөлөө олгодог аж. Тухайлбал сайн дурынхан өөрсдөө дизайнаа гаргахаас гадна ажлын цагаа өөрсдөө зохицуулах юм. Заавал тэдэн цагт ир, одоо үүнийг хий, хоно өнж, хаашаа алга болчихов гээд дарамт шахалт үзүүлээд байдаггүй.

Лаагаар гудамж чимэхдээ дараах зүйлийг анхаарах ёстой гэж байгаа:

- Цас, мөсийг ямар нэг өнгөөр будахгүй

- Цахилгаан, баттерэйгаар ажилладаг лаа ашиглахгүй

- Энэ бол уралдаан, өрсөлдөөн биш.

Энэ гурван дүрмийг баримтлаж байхад л болно. Одоо сайн дурынханы хүрээ гадаадын иргэдийг ч хамарч байгаа аж. Хэрэв энэ арга хэмжээнд оролцох бол ирэх жил утсаар, эмэйлээр бүртгүүлж болно. Сайн дурынхан цалин хөлс авахгүй, сэтгэлээрээ л ажиллана. Харин 2000 иэнээр зочид буудалд байрлаж болно.

Энэ олон лааг нутгийн хүмүүс хандивладаг аж. Ердөө айл бүр нэг лаа өгөхөд л хангалттай аж. Хүмүүс ч одоо мэддэг болчихсон, сарын өмнөөс л лаа өгч эхэлдэг гэсэн. Лааны хувьд 4-6 цаг асдаг бөгөөд энэ нь яг таг болдог гэж байгаа. Учир нь гудамжны лааг өдөр бүр 6 цагаас 10 цаг өнгөртөл асаадаг гэж байгаа. Лаа бүрийг сайн дурынхан байнга шалгаж, унтарсныг нь асаана.

Лааг байрлуулах савлагааг сайн дурынхан өөрсдөө сэтгэдэг ажээ. Тухайлбал лаван тосоор бөмбөлөг, дөрвөлжин, гурвалжан зэрэг хэлбэртэй сав хийж байгаа гэнэ. Лаван тосыг худалдаж авах ч шаардлагагүй аж. Учир нь хуучин лаануудыг цуглуулаад хайлуулаад болчихдог гэсэн.

Зарим нь шилэн саванд хийдэг бөгөөд энэ саваа тусгайлан хадгалж жил бүр ашигладаг юм байна.

За тэгээд эцэст нь энэ арга хэмжээ жил бүр 2 сарын 9-18-ны өдрүүдэд болдог бөгөөд нийт 500000 гаруй хүн ирж үздэг байна.

Валентины баяраар албаар тохируулж хийсэн нь хүмүүсийг улам өөртөө татах гэсэн бодлогын чанартай. Ингэснээр хэд хоног ч гэсэн Отаруд хонох, наймаа худалдаа хийх хүмүүсийн тоо эрс нэмэгдэж нутгийн иргэдийн бизнес амьжиргаанд ач буянаа өгч их л сайхан арга хэмжээ болдог юм байнаа.

үргэлжил бас бий...

хоккайдод аялал жуулчлалыг хөгжүүлэх нь семинарын тэмдэглэл №1

Хэд хоног блогоор шагайсангүй удчихсан чинь блогоосоо бишүүрхээд, буцаж дасал танил болох гэж нэлээн хичээв. Өнгөрсөн долоо хоногт Хоккайдо болон Саппород аялал жуулчлалыг хөгжүүлэх сэдэвтэй семинарт оролцож тэнэж тэнэж байгаад ирэв. Ирээд интернет орсон чинь Монголоор дүүрэн сонинтой байхым. Тэр нь дандаа л муу мэдээ шүү. Аймаар юм. Юу юу ч болоод байгаа юм, яг л хараал хүрчихсэн юм шиг. За тэр ч яахав. Би өөрөө явсан газрын тэмдэглэл зэрэг бичих дургүй ч гэсэн үүгээр Японд аялал жуулчлалыг хэрхэн дэмжиж хөгжүүлж байгаа талаарх семинарын тэмдэглэлийг буулгахыг хичээлээ. Зарим хүмүүст хэрэгтэй ч байж магадгүй. Миний блогийг уншиж буй зочдын ихэнх нь Саппоро хавиар яваад үзсэн байх аа.

Тус семинарыг ЖАЙКА-гаас зохион байгуулсан. ЖАЙКА ер нь аливаа үйл ажиллагаа зохион байгуулахдаа ширхэг цаас, үдээс хадаасыг ч үлдээхгүй айхтар чимхлүүр хандаж, бөөн учир холбогдол, уялдаа зангилаатай юм хийдэг юм шиг байдгийн. Тухайлбал бидний семинар аялал жуулчлалтай холбоотой болохоор анх бүртгэхээс авахуулаад бүхий л ажиллагаа, тарааж өгсөн материал, хүмүүсийн харьцаа, аваачиж үзүүлж буй албан газар, үзвэр үйлчилгээ бүгд л семинарын сэдэв, бидний боломж бололцоотой уялдаж холбогдож байв. Тухайлбал оролцогчид бид бүгд хөгжиж буй орноос ирсэн болохоор өөр өөрсдийн улсдаа хэрэгжүүлэх боломжтой, хялбар, санхүү эдийн засгийн хувьд хүндрэлгүй хийчихмээр ажлуудыг семинарын хөтөлбөрт оруулсан байв.

Хоккайдод аялал жуулчлалыг хөгжүүлж буй ерөнхий байдал
Ерөнхийдөө Японы хувьд аялал жуулчлалын салбар өөрийн гэсэн хүндрэл бэрхшээлтэй тулгарч байгаа аж. Учир нь дунджаар Японоос гадаад руу жуулчилж байгаа хүмүүсийн тоо 16.9 байхад Японд ирж буй гадаадын жуулчдын тоо 6.14 сая байгаа нь мөнгөний экспорт, импортыг тэнцвэргүй болгохоос гадна бөгөөд Дэлхийн Аялал Жуулчлалын Байгууллагаас тодорхойлсон Дэлхийн Шилдэг 25 Аялал Жуулчлалын Газарт Япон ороогүй байх жишээтэй. Өөрөөр хэлбэл олон улсын хэмжээнд Япон улс аялал жуулчлалын имижээ сайжруулах шаардлагатай болж буй бөгөөд энэ талаар нэлээн хэдэн арга хэмжээ авч байгаа нь 2001 оноос эхэлсэн Визит Жапан хөтөлбөр.
Хоккайдогийн хувьд бүс нутгийн хэмжээнд аялал жуулчлалыг эдийн засгийн тэргүүлэх салбар болгон хөгжүүлэхээр 2001 оноос Аялал Жуулчлалын Хөтөлбөр гаргаж хэрэгжүүлж байгаа аж. Энэ Хөтөлбөрийн хүрээнд Хоккайдогийн Үнэт өвийн жагсаалтыг нутгийн иргэдийн саналд үндэслэн гаргасан нь одоо 52 зүйлс болжээ. Үүнд эртний дурсгалт байшин барилга, хөшөө, уул ус зэргээс гадна идэш ууш орсны дотор Чингис Хаан гэсэн нэртэй хонины шарсан махан хоол багтсан байхын. Ингээд семинарын туршид орон орны нөхдүүдтэй нийлж Чингис хааныг тал талаас нь баахан идсэн гэж байгаа.
Хоккайдод ирэгсдийн хувьд олон улсын жуулчид ихссэн ч дотоодын аялагчдын тоо багасаж буй ажээ. Ийнхүү дотоодын жуулчлал буурч буй нь хүн амын нийт орлого багасаж, ажилгүйдлийн хэмжээ ихсэж буйтай уялдаатай бол харин Тайвань, Өмнөд Солонгос, Хонг Конг, Сингапур, Австрали зэрэг орноос зочлогсдын тоо ихсэж буй нь цас үзэх, цанаар гулгах гэсэн хүсэл тэмүүлэлтэй холбоотой аж.
Хоккайдод аялал жуулчлалыг хөгжүүлэхийн тулд орон нутгийн удирдлагаас хувийн хэвшил болон хувь хүмүүсийн санаачилгыг ихэд дэмжиж ажиллаж байна. Зөвхөн нэг хүний санаа нутгийн хөгжилд томоохон хувь нэмэр оруулж болдгийг Ёсакой Соран Фестивалиас харж болно.

1991 онд өмнө Хоккайдогийн их сургуулийн нэг оюутан санаачилж, үзэл бодол нийлсэн 100 андуудтайгаа нийлэн бүжгийн фестиваль хийсэн нь энэ арга хэмжээний эхлэлийг тавьжээ. Дараа жилээс нь оролцогчдын тоо арав дахин ихсэж одоо 350 гаруй багийн 45000 хол давсан бүжигчид зөвхөн Японоос бус бусад орноос ирж оролцдог болжээ. Үүний ачаар гадаад дотоодын хоёр сая хүн зочилж ирдэг гэж.

Ер нь семинарын нэлээн хэсэг нь бидэнд "нэг хүний нэг санаа ч байсан зориглоод хамтраад хийвэл ямар их амжилтанд хүрч болдгийг" ухааруулах явдал байсан болов уу. Өөрөөр хэлбэл хэн нэгнийг зааж хэлэхийг хүлээх бус өөрсдөө санаачилж эхэлсэн нь хамаагүй дээр гэж. Иймэрхүү жишээ их олныг бидэнд ярьж танилцуулав.

Саппород аялал жуулчлалыг хөгжүүлж буй байдал

Саппоро уур амьсгалын хувьд Монголтой адилхан биш ч төстэй гэж хэлж болохоор байсан. Хуурай уур амьсгалтай, өвөлдөө цастай, хүйтэн гэх мэт. Саппорогийн тухай мэдээллийг надаар хэлүүлэлтгүй хүмүүс мэддэг байх аа гэж бодоод гол асуудал руугаа оръё.
Саппород аялал жуулчлал хөгжүүлж буй жишээг чихэр, шоколадын хүрээнд ярилцав. Саппоро өөрийн имижээ бүрдүүлэх үүднээс "Sweets Kingdom" буюу Амттаны Гүрэн гэсэн төсөл хэрэгжүүлж байгаа аж. Өөрөөр хэлбэл Саппоро хотыг амттаны хот болгож хөгжүүлэх стратегийг боловсруулж 2005 оны 11 дүгээр сарын 15-нд Амттаны Гүрэн Саппороаг дэмжих зөвлөлийг Саппорогийн Чихэр Жигнэмэгийн Холбоо, Орон Нутгийн Засаг Захиргаа, Худалдаа Аж Үйлдвэрийн Танхим, Аялал Жуулчлалын Холбооны бүрэлдэхүүнтэй байгуулжээ. Тус зөвлөл хувийн хэвшлийг мөн өөртөө нэгтэснээр одоогийн байдлаар 85 компани гишүүнээр элссэн байна.
Зөвлөл байгуулагдснаас хойш хэд хэдэн ажил хийсний нэг нь жил бүр уламжлал болон зохион байгуулж буй Саппорогийн Амттан уралдаан юм. 2006 оны шагналыг Саппорогийн Гүзээлзэгнийн Торт, 2007 оны шагналыг Саппорогийн Цагаан Тирамису авчээ. Тус уралдаанд оролцогчид бие биетэйгээ бялуу чихэр жигнэмэгийн ноу хау, жороо үнэ төлбөргүйгээр солилцож, хамтын ажиллагаагаа хөгжүүлэх боломж олгодог нь онцлог. Тийм болохоор компаниуд уралдаанд түрүүлсэн бүтээгдэхүүнийг зохиогчийн эрх зөрччихвий гэж айх зүйлгүйгээр үйлдвэрлэх боломжтой болж байгаа юм. Ингэхдээ, тухайлбал Гүзээлзгэнийн торт хийхэд дараах журмыг баримтлах үүрэгтэй гэж байгаа:
- Бялууны дээд талыг цагаан кремээр бүрэх

- Хоккайдод ургасан гүзээлзгэнийг хэрэглэх

- Хөөмөл бялуу, жигнэмэгийг суурь болгон хэрэглэх

-"Саппорогийн амттан", "Саппорогийн Амттан 2006", "САППОРО" гэсэн бичигтэй шоколадан пайзтай байх

Одоогоор нөхдүүд амттан-аялал жуулчлалыг холбосон хэд хэдэн арга хэмжээ авч байгаа аж:

- Аялал жуулчлалыг гол цэгүүд болон машин зогсоол зэрэгт Саппорогийн амттануудыг түгээх

- Саппорогийн амттаны дэлгүүрүүдийг хамарсан хөнгөлөлттэй үйлчлүүлэх эрхийн тасалбар гаргаж, аялал жуулчлалын компаниудын аялалын хөтөлбөрт оруулах

- Такси компаниудтай хамтарч Амттаны ертөнцөөр аялах төсөл хэрэгжүүлэх. Энэ төслийн дагуу таксины жолооч зорчигчийг хэд хэдэн амттаны дэлгүүр, үйлдвэр, кафегаар аялуулах, тодорхой мэдээлэл өгөх юм байна.

Жич. Саппорогийн амттаны уралдаанд түрүүлсэн бүтээгдэхүүний жорыг вебсайтаас нь авч үзэж болно.

Ингээд баахан амттан идэж хотын төвөөр зугаалж баяссаны дараа, Окура болон Мойва ууланд аваачив.

Окура ууланд цанын үсрэлтийн стадион, өвлийн спортын музей байх. Өвлийн спортын музей нь харин их таалагдсан. Тэнд өвлийн спортын зарим төрлүүдийг биеэр туршиж үзэх боломжтой төхөөрөмж тавьсан байсан нь над шиг биеийн тамирт муу хүнд их дажгүй эд байлаа...

Нэгэн судалгаа

Аль дээр Монголд ирсэн жуулчдын сэтгэл ханамжийн талаар хийсэн судалгааг уншиж байснаас хэдэн тоог дор сийрүүлэв. Энэ судалгааг Ларри Юү, Г.Мөнхтуяа гэсэн хүмүүс хийж, Tourism Management Journal-д саяхан хэвлэжээ.

Судалгаанд хамрагсдын 42.4 хувь нь Европоос, 39.1 хувь нь Японоос иржээ. АНУ-аас 13.7 хувь, 4.8 хувь Ази Номхон далайн бусад орноос иржээ. Нийт 1000 судалгаа тарааж авснаас 530 нь хүчинтэйд тооцогджээ.
- Хүйсний хувьд Япон болон Ази, Номхон далайн орноос эрчүүд нь давамгайлжээ. Харин Европ жуулчдын 59 хувь нь эмэгтэйчүүд байжээ. Америк, Европын нөхдийн 61 хувь нь ганц бие байжээ.
- Боловсролын хувьд жуулчдын олонх нь буюу 74.4 хувь нь их дээд сургууль төгссөн боловсролтой хүмүүс байжээ. Америкчуудын 89 хувь, Европчуудын 73 хувь нь дээд боловсролтой байсан бол энэ нь Япончуудын 58 хувь нь байна.
- Ажил төрлийн хувьд 70.6 хувь нь ажил төрөлтэй, 16.5 хувь нь тэтгэвэрт гарсан хүмүүс аж.
- Орлогын хувьд 38.2 хувь нь жилийн орлого 50000 ам.доллараас доош, 44.6 хувь нь 50000-100000 ам.долларын орлоготой аж. Үлдсэн нь 100000-аас дээш гэхээр хөрөнгөлөг хүмүүс 17 хувийг бүрдүүлнэ.
- Монголын талаар жуулчдын 32 хувь нь амаар дамжиж сонсож мэдсэн байхад 10 хүрэхгүй хувь нь интернет, ТВ-ээр мэдээлэл авсан аж. Жуулчдын компанийн мэдээлэл 25 хувь, аялал жуулчлалын чиглэлийн ном, мэдээлэл 21.2 хувийг эзэлжээ.
Жуулчдын 64 хувь нь аялал жуулчлалын компаниар үйлчлүүлж харин 36 хувь нь бие даан ирсэн аж.
Дунджаар нөхдүүд Монголд 15.7 хоног болдог гэжээ. Харин Америкууд 21 хоног Япончууд 8.5 хоног болж.
Аялал жуулчлалын цэгийн хувьд 40% нь говь гэжээ. Дараа нь Өвөрхангай, Тэрэлж, Хөвсгөл, Хийд, Хэнтий, Дундговь, Өндөрдов, Архангай оржээ. Япончуудын хувьд Өндөрдов хамгийн их санал авч, Европчуудын хувьд Хангай, Хорго сэтгэлийг нь их татжээ.
Мөн Монголын сэтгэл татам зүйл нь нэгд байгаль, хоёрт: нүүдэлчин ахуй, гуравт гэрт байрлах орж. Америкчууд Монголыг түүх, соёлын жуулчлал талаас нь илүү таалсан байхад Европ, Япончууд энэ тал дээр тийм ч их өндөр санал өгөөгүй байхын. Япончууд манай үйлчилгээнд сэтгэл хангалуун бус байсан гэж бас хариулжээ. Ер нь судалгаанаас Америкчууд хээгүй нөхөд гэдэг нь бас харагдаж байх шиг. Тэд бусад нөхдөө бодоход Монголын ариун цэвэр, тээвэр, үйлчилгээ, аялал жуулчлалын хэрэгсэл зэрэгт нээх их дургүйцсэн байдал үгүй байна.
Жуулчид Монголд зураг авч, нүүдэлчин айлд зочилж, цэлгэр сайхан талд морь унасандаа их дуртай байжээ. Наадам мөн тэдний сонирхолыг татаж. Харин дугуй, завины аялал тийм ч таалагдаагүй байна.
Үнийн хувьд 5.7 хувь нь Монголд жуулчлах хямд, 21 хувь нь боломжийн гэжээ. 31% нь бага зэрэг үнэтэй, 34.2 хувь нь үнэтэй, 7.7 хувь нь хэт үнэтэй гэж. Үүнээс Европчууд Монголд жуулчлахыг их үнэтэй гэж. Мөн Япончуудын 40 хувь нь үнэтэй болон хэт үнэтэй гэжээ. Үнэтэй болгож байгаа гол зүйл нь тээвэр болжээ.

Эцэст нь ерөнхий сэтгэл ханамжийн хувьд Монголыг адал явдал, мэдлэг олж авах аялал жуулчлалын цэг гэж дүгнэжээ. Ялангуяа Япончууд Монголыг боловсролын хувьд мэдлэг олж авах газар гэж хариулсан байна. Харин аюулгүй байдлын хувьд Монгол тийм ч сайн үнэлгээ аваагүй байна.

За тэгээд судалгаанаас харахад аялал жуулчлалын хувьд анхаарвал зохих зүйл гараад ирж байгаан. Тухайлбал үйлчилгээ, харьцаа, соёл, жуулчдын хангамж, аюулгүй байдлаа сайжруулахаас гадна, тээвэр болон бусад зардлыг багасгах гээд. Монголын соёл урлагыг бүр илүү сайн таниулах бас хэрэгтэй. Боловсрол гэж хариулсан нь Япон, Европчуудын ойлголтоор юуг бодож, мэдэж, ойлгож авсныг нь бас судлаад түүнд тохирсон багц үйлчилгээг бий болгох гээд л.

Жич. Блогтоо бичих юм олдохгүй болохоор нь бас л халтуурдчихлаа. ойрд толгой түрүү ажиллахгүй байсан чинь Банжиг-ийн биохэмнэлээр үзсэн чинь оюун ухаан аймаар хасахтай гарсан байна ш дээ. Тэгэхээр арга байж уу дээ.

Монгол, Ирак, АНУ

Genghis Khan and the Making of the Modern World номын зохиогч Жак Уиитерфорд саяхан Лос Анжелес Таймс сонинд Монголын талаар сонирхолтой нийтлэл гаргажээ. Блогтоо тавих гээд орчуулдгийнмуу гэж сууж байснаа залхуурчихав.

Restoring Order: Conquering Iraq in the 13th and 21st Centuries. Could Genghis Khan teach the US?

By Jack Weatherford

In his final televised speech to the Iraqi people in 2003, Saddam Hussein denounced the invading Americans as "the Mongols of this age," a reference to the last time infidels had conquered his country, in 1258. But the comparison isn't very apt — unlike the Mongols, the Americans don't have the organizational genius of Genghis Khan.

In the 13th century, Temujin — better known by his title, Genghis Khan ("world leader") — headed a tribal nation smaller than the workforce of Wal-Mart, yet he conquered and ruled more people than anyone in history. After Genghis Khan's death, his grandson, Hulegu, further expanded the empire, easily conquering most of the Middle East and achieving the Mongols' aim: the establishment of a trade corridor from Korea on the Pacific to Syria on the Mediterranean, one part of their goal of controlling the world.

So that every warrior knew his place within the struggle, Genghis Khan began each campaign with meetings to communicate to his approximately 100,000 soldiers where and why they would fight. The legal justification for the Mongol invasion of Iraq derived from the reluctance of the caliph of Baghdad to control the Shiite Cult of the Assassins, whom the Mongols accused of attempting to kill their khan.

The assassins operated from a series of fortified mountain camps spread from contemporary Afghanistan to Iraq, and the Baghdad invasion did not begin until the Mongols had eradicated the threat from the assassins and destroyed their fortresses. For the final attack on the caliph, the Mongols assembled a coalition of nations, and as their main army invaded Iraq in two columns from the east and the south, their allies approached from the north and west.

Genghis Khan recognized that victory came by conquering people, not land or cities. In contrast to the Americans in 2003, who sought to take the largest cities first in a campaign of shock and awe, the Mongols in 1258 took the smallest settlements first, gradually working toward the capital. Both the Mongols and the Americans used heavy bombardment to topple Baghdad, but whereas the Americans rushed into the capital in a triumphant victory celebration, the Mongols wisely decided not to enter the defeated — but still dangerous — city. They ordered the residents to evacuate, and then they sent in Christian and Muslim allies, who seethed with a variety of resentments against the caliph, to expunge any pockets of resistance and secure the capital. The Americans ended up as occupiers; the Mongols pulled strings, watching from camps in the countryside.

The Mongols also immediately executed the caliph and his sons on charges that they spent too much money on their palaces and not enough defending their nation. They killed most members of the court and administration. The Mongols took no prisoners and allowed no torture, but they executed swiftly and efficiently, including the soldiers of the defeated army who, they believed, would be a constant source of future problems if allowed to live. The first several months of a Mongol invasion were bloody, but once the takeover ended, the bloodshed ended.

By contrast, the American military campaign was quick, with comparatively few Iraqi (or coalition) casualties, but the bloodshed has continued for years. Constrained from decisively dispatching enemies of a new Iraq, the United States has allowed Iraqi terrorists to select who lives and who dies, including women and children, in a slow-motion massacre.And while the violence continues, the U.S. can't come close to establishing a government that rivals what the Mongols achieved. They exercised a genius for speaking to people in terms that they understood. When conquering Muslims, Genghis Khan always announced that Allah willed the Mongol victory as divine punishment; to resist the Mongols was to defy the will of God.

Just as the Mongols perfected the list of who to kill in a conquered land, they knew whom to reward and how to do it. In Baghdad, Hulegu installed a government under Ata Malik Juvaini, a devout Persian Muslim, who governed for most of the next 20 years and whose writings survive as some of the great scholarly works of the Muslim world.The Mongols spared anyone with a craft, such as carpentry, writing, pottery, weaving or metal working. They fiercely enforced religious freedom, which created an essentially secular state.

In Baghdad, they gave many of the caliph's palaces to Mongol allies for more practical uses. They lowered taxes for merchants and eliminated them for religious, medical and educational professionals. They educated women along with men. For all subjects, they instituted harsh laws enforced equally under nearly incorruptible officials.Fundamentalist Muslims look back at Mongol secularism as a scourge. But, although U.S. rule in Iraq has produced a constant flow of refugees, particularly religious minorities, out of the country, under Mongol rule Christian, Muslim, Jewish and even Buddhist immigrants poured into the newly conquered Iraq to live under the Great Law of Genghis Khan. It was said that during this time a virgin could cross the length of the Mongol Empire with a pot of gold on her head and never be molested.

By the time of the U.S.-led invasion of Iraq, the political achievements of the Mongols had been forgotten, and only the destructive fury of their wars was remembered. Yet under the Mongols — and the legacy of Genghis Khan — Iraq enjoyed a century of peace and a renaissance that brought the region to a level of prosperity and cultural sophistication higher than it enjoyed before or after. Any country with a bent for empire could do worse than learn from Genghis Khan.

The Mongol Republic, squeezed between Russia and China, and with an army 11,000 strong, has contributed troops in the service of the US-led “coalition of the willing” in both Afghanistan and Iraq. They continue to provide approximately 150 troops in the service of the US in the region at a time when many more than ten nations have recalled their troops and others have announced plans to do so. When China refused the Mongol request to send their Iraq-bound troops over Chinese territory, the Mongols moved ahead by persuading the Russians to allow them to make the overflight across Russia.

Defense Secretary Donald Rumsfeld, in an October 22, 2005 visit to Mongolia, thanked the Mongols for their contribution to the Afghanistan and Iraq wars. However, the Bush administration’s annual $18 million in military aid and more than $100 million in total aid, is not primarily in gratitude for Mongol support in the Middle East. Rumsfeld with gift presented by the MongolsIt reflects above all US interest in securing a foothold on the border of Russia and China, as well as US approval for the democratic and free market turn by this nation of 2.5 million people. "We kind of consider ourselves -- and we like the slogan -- 'the third neighbor of Mongolia,' " Mr. Bush told a regional television network prior to the November, 2005 trip.

During his four hour visit to Ulan Bator, Bush told the Mongolian President "Like the ideology of communism, the ideology of Islamic radicalism is destined to fail - because the will to power is no match for the universal desire to live in freedom." Whatever the outcome in Mongolia, there is little evidence that the Iraqi people share that “universal desire to live in freedom”, at least as understood in the Bush administration’s lexicon.

Jack Weatherford’s article appeared in The Los Angeles Times, December 29, 2006.

Зарын шинжтэй мэдээлэл

Дэлхийн Банкнаас жил бүр уламжлал болгон зохиодог эссе бичих уралдаанаа энэ сард зарлана. Оролцогч нь 18-25 насны залуус байх бөгөөд нийгэм, эдийн засагт тулгарч буй хүндрэл бэрхшээлийг хэрхэн давах туулах талаарх эссе бичих юм. Нэгдүгээр байр нь 5000 ам.доллар, бусад шагнал 1000 ам.доллар байна.
Манай Монголоос нэг ч гэсэн залуу ороод шагнал авчихаасай гэж өр зүрх, үнэн сэтгэлээсээ хүсэж байгаа болохоор ийм насны дүүтэй, найзтай, ахтай, эгчтэй бол хэлээрэй цааш нь.

sigh

Гадаадын зээл тусламжийн талаарх семинарт арван минутын товч илтгэлшүү юм хийчихмээн аядаж, нэг ялнаас мултрав. Гадны зөвлөх, гадаадын туршлага гээд ухаанаа тавиад, хамгаа хаяад гүйчихдэг байдалд аллерги хөдлөөд байдаг, дээр нь ер нь болж л өгвөл эсэргүүний шинжтэй юм ярьж хүний дургүйг хүргэж, өөрийн мангар тэнэгээ гайхуулж кайф авдаг гаж зуршил тогтчихсын шиг байна. Ерөнхийдөө төсөл хэрэгжүүлэгч, санхүүжүүлэгч, донор зэрэг олон улсын байгууллагууд хөгжиж буй орнуудын өмнө хариуцлага хүлээх ёстой юу гэсэн сэдэв хөндөхийг оролдов. Маш олон хөгжиж байгаа, ядуу буурай орнууд гадны төслийн "туршилтын туулай" болж хохирсоор байна. Дэлхийн банк, Олон улсын валютын сан, НҮБ-ын зарим байгууллагуудын золиос болсон гашуун түүх нэлээн бий. Ингэлээ гээд төсөл хэрэгжүүлэгч, санхүүжүүлэгч байгууллага үүний хариуцлагыг хүлээх ямар нэг эрх зүйн үндэслэл байхгүй.Учир нь буруутай этгээдийг олж тогтооход хэцүү. Бүгдээрээ хэлэлцвэл буруугүй гэдгийн үлгэрээр. Гэхдээ эрх зүйн үндэслэл байхгүй гээд асуудлыг орхиж болохгүй. Авах нь бөхийж, өгөх нь гэдийдэг гэдэг үг аливаа улс орны хөгжил, хувь заяаны асуудлын хувьд үйлчлэхгүй байх ёстой гэж боддогийн. Хариуцлагын тогтолцоотой байхын тулд хөгжиж буй орны төр засаг, олон улсын байгууллага аль алины санаачилга хэрэгтэй. Харин төр нь авилгалд живсэн эсвэл олон улсын байгууллагад ямар нэг санаачилга байхгүй байх тохиолдолд хариуцлагыг ярихад хэцүү, маргаантай асуудал болно.
Буруу бодлогын хамгийн эмгэнэлтэй нэг жишээ нь Бангладеш байна. Дал, наяад оны үед Дэлхийн Банк, ЮНИСЕФ зэрэг байгууллагууд Бангладешийн хүн амыг цэвэр усаар хангах төсөл хэрэгжүүлж, дөрвөн сая гаруй худгийн хоолой тавьсан аж. Тухайн үед бангладешууд хөрсний ус хэрэглэдэг байж. Энэ төсөлд доллар ч сая саяаар урсаж өгч. Гэвч гучин жилийн дараа тэрхүү төсөлд зарцуулсан мөнгөнөөс илүү гамшиг нүүрлэжээ. Тэрхүү тавьсан хоолой нь газрын гүний эрдэс усыг ил гаргаж, тэр нь урвалд орж арсеник хэмээх хортой бодис хөрсийг бохирдуулж, нийт худгийн хоолойны 40 хувь нь хордчихож. Хүн төрөлхтөний түүхэнд байгаагүй аугаа их хордуулалт, байгалийн бохирдолт гэж тодорхойлогдчихсон байдаг. Чернобылийн ослоос илүү хор хөнөөлтэй. Энэ хорт бодисноос болж хэдэн сая хүн арьсны хорт хавдраар өвчилж, жилд мянга мянгаараа нас барж байна. Цаашлаад нийт хүн амын 50 хувь энэ бодист хордох аюултай гэсэн судалгаа гарч.
Энэ эмгэнэлт байдлын хариуцлагыг хэн хүлээх вэ? Гэдэсний хижиг, бохир өвчнөөс аврах гэсэн биш түүнээс илүү аюулыг бий болгосон олон улсын байгууллагууд уу? Бангладешийн төр засаг уу?
Шилжилтийн эдийн засгийн үед ОУВС-гийн буруу бодлогын уршгаар хуучин соц орнуудад зах зээлийн эдийн засгийн эхний өрөг буруу тавигдчихсан гэж ор үндэстэй шүүмжилдэг. Мөн ОУВС-г Азийн эдийн засгийн хямралын үед Өмнөд Солонгос, Тайланд, Индонези зэрэг улсуудад буруу зөвлөгөө өгч нөхцөл байдлыг дордуулсан гэгддэг. Африкийн улс орнууд гэвэл зөндөө жишээ гарч ирэх биз. Гадны зөвлөх, олон улсын байгууллагад толгойгоо мэдүүлчилгүй, өөрөө хамт оролцож бодлогоо тодорхойлж, хөгжилд хүрч чадсан цөөхөн улс орон бий. Тухайлбал Сингапур.
Хариуцлагын тогтолцоог бий болгоход хамгийн гол нь хөгжиж буй орны төр засгийн зөв бодлого, нээлттэй байдал чухал юм даа. Төсөл хэрэгжүүлэгч байгууллагуудын олон улсын хариуцлагыг сайжруулахын тулд магадгүй Мянганы зорилт шиг тунхаг бичиг гаргаж ч болох юм.
Сайн засаглал гэхээр л тухайн улс орныг л яриад байхаас донор байгууллага, төсөл хэрэгжүүлэгчийг дурдаад байдаггүй. Гэтэл уг нь бол сайн засаглал тусламж өгөгч, авагчийн аль алинд хамаатай асуудал юм даа.
За юу хэлэх гээд юу ч чалчихав.

juris ignorantia est cum jus nostrum ignoramus

Угаас хүний мууд дуртай болохоор хаана хүмүүс хэрэлдэж маргалдаж байна гүйгээд очмоор санагддаг юм. Тэр дундаа бизнесийн маргаан бол ч... Эрүүгийн хэргийн тоо ихсэхэд улс орны нөхцөл байдал муудаж байгааг харин иргэний ялангуяа бизнесийн маргааны тоо ихсвэл улс орны эдийн засаг нийгэм хөгжиж байгаагийн илрэл гэж үздэг талтай. Ерөнхийлбөл, бизнесийн эрх зүй, бизнесийн маргаан буюу ихэвчлэн бизнесийн гэрээнээс үүдэлтэй маргааныг шийдвэрлэх аргын талаар судалж байгаа ухаантай.
Манай бизнес эрхлэгчдийн зүгээс маргаан гарахад нөлөөлдөг түгээмэл алдааг тоочюу.

Алдаа 1. Түншээ судалдаггүй байдал. Том ч бай, жижиг ч бай бизнес эрхлэгчид бизнесийн харилцаанд оролцохдоо түншийнхээ талаар судалдаггүй сул талтай. Нэг хэсэг нь гоёмсог нэрийн хуудас, гоёлын гутал, гонжоом, амттай хоол, архи дарсанд хууртдаг, нөгөө хэсэг нь бизнесийн эцсийн үр дүн болох ашгаа л бодохоос эхлэл явцад анхаарал тавьдаггүй. Мөн түүнээс гадна том компанийн нэрийг сонсоод юунд ч хамаагүй гарын үсэг зурахад бэлэн болдог зарим нөхөд байх. Жишээ нь Хятадын нэгэн томоохон компанийн нэрээр хамтарсан компани байгуулна гээд нэг нөхөр давхиад ирэхэд нь манай нэг бизнес эрхлэгч итгээд гэрээ байгуулаад, байр худалдаж аваад, засаж тохниулаад, бас ч болоогүй нөгөө нөхөрт мөнгө зээлжээ. Тэгтэл түнш сураггүй алга болж, хятадын компанитай холбоо барьтал, ...нэртэй нөхөр "тус байгууллагад ажиллаж байсан ч ажлаас гараад удаж байгаа" гэсэн хариу авч, залилуулснаа мэдсэн түүхтэй. Иймэрхүү байдлаар залилуулсан хэд хэдэн түүх бий.

Түншээ яаж судлах вэ?
1. Тухайн компани үнэхээр байгаа эсэх, үйл ажиллагаа явуулж байгаа эсэх. Санхүүгийн байдал нь ямар төвшинд байгаа, өртэй эсэх. Энэ талаарх мэдээллийг тухайн улсын зохих бүртгэлийн байгууллага болон худалдаа аж үйлдвэрийн танхимаас лавлаж болно. Энд бас хэдэн жил үйл ажиллагаа явуулж байгаа, хэр нэр хүндтэй зэрэг мэдээллийг авч болно.
2. Ямар ямар компаниудтай гэрээ байгуулж ажиллаж байгааг шууд өөрөөс нь асуухад хариулах байх. Урьд өмнө гэрээний үүргээ биелүүлэхгүй, шүүх арбитрт маргаанд орж байсан эсэхийг судлавал бүр сайн.
3. Тухайн компанийг төлөөлж байгаа этгээд ямар албан тушаалтай, одоо ажиллаж байгаа эсэх, байгууллагаа төлөөлөн бизнесийн гэрээ хэлцэл хийх, тохиролцох эрхтэй эсэхийг судлах. Германд тухайлбал шүүхээс реестр буюу бүртгэлийн лавлах гаргадаг бөгөөд уг лавлахт хэн уг компанийг төлөөлөх эрхтэй вэ гэдгийг бичсэн байдаг. Ийм реестр байвал мэдээлэл авахад амар.
4. Компанийн төлөөлөгчийн газар, салбар байгаа тохиолдолд гэрээнд гарын үсэг зурах, гэрээ байгуулах эрх хэмжээтэй эсэхийг судлах.
5. Түншлэгч тань бизнесийн салбарт хэр их туршлагатай, таниас илүү юу үгүй юу, ямар салбарт мэргэшсэн, мэдлэг чадавх хэр вэ гэдгийг мэдээд авбал сайн.
Хувь хүнтэй түншлэх гэж байгаа бол уг хүнээ мөн дээрхтэй адил судлана. Бизнест найз байдаггүй гэдгийн учир бас энэ байж болох юм. Учир нь бизнесийн харилцаан дах итгэлцэл гэдэг нь тухайн бизнестээ хэр үнэнч, сэтгэлээсээ, шударга хандаж байгаагаар тодорхойлогдохоос бус таныг уйлж байхад алчуур барьж гүйснээр үнэлэгдэхгүй гэж мунхагласу.

Алдаа 2. Ашгаа нэгдүгээрт тавиад гэрээг хамгийн сүүлд тавьдаг... үргэлжилнэ

Диалектик v. Идеалист

Диалектик v. Идеалист

Оллоо.мн дээр Монголчуудын маркист сэтгэлгээний эмгэг нэртэй нийтлэлийг уншаад өнгөрсөн жил Японы гадаад явдлын яамны хятадыг хариуцсан ажилтны Япон Хятадын харилцааны талаар тавьсан илтгэл санаанд ороод, уг илтгэлийн сонирхол татсан хэсгийг танилцуулъя. Илтгэлийн хамгийн сонирхолтой хэсэг нь Япон, Хятад хүний сэтгэлгээний ялгааг харьцуулж гаргасан судалгаа байсан юм. Тэрээр энэ сэтгэлгээний ялгааг зам гарах жишээгээр үзүүлэв. Япон хүн зам гарахдаа зөвхөн цагаан шугмаар улаан гэрэл асаж байхад гардаг зуршилтай. Бүгд гэхгүй ч дийлэнх нь ийм байдаг. Нэг ч машин яваагүй байхад ч ногоон гэрэл асахыг л хүлээдэг. Харин Хятад хүн бол улаан гэрэл ассан ч бай, ногоон гэрэл ассан ч бай, цагаан, хар шугам байх эсэхийг үл тоон шууд л зам гардаг. Тэр ч байтугай машин хүртэл ногоон гэрэл ассан байхад тоох ч үгүй давхиж өгдөг. Яагаад япон хүн дүрэм журмыг дагадаг байхад хятад хүн дагахгүй байна вэ? Шалтгаан нь сэтгэлгээний ялгаа. Өөрөөр хэлбэл диалектик болон идеалист сэтгэлгээний ялгаа гэнэ. Хятад хүчтэй шашингүй, коммунист дэглэмтэй, марксизмын онолоор олон жил явсан нь диалектик сэтгэлгээ мах цусанд нь шингэхэд нөлөөлж, харин Япончууд өн удаан жил шинто шашныг шүтэж ирсний дээр Герман, Франц, АНУ зэрэг орнуудын нөлөөгөөр идеалист сэтгэлгээтэй болжээ. Диалектик сэтгэлгээнд улс төр, түүний зорилго чиглүүлэгч болж, ямарваа нэгэн хий хоосон сүсэг бишрэл, шашныг эс зөвшөөрөхийн зэрэгцээ аливаа үзэл бодол нэг шугамд байх ёстой гэж үздэг бол идеалист сэтгэлгээ нь хийсвэр зүйлийг хүлээн авахад ямар ч асуудалгүй байдаг тул дүрэм журамд захирагдан, өөрийн үнэн гэсэн шашинд итгэж, олон ургальч үзэл бодлыг хүлээн зөвшөөрч ямар нэг чиг хандлагад баригдах хүлэгдэх албагүй гэж үздэг байна. Дээрх зам гарах жишээн дээр тайлбарлавал идеалист Япон хүн хэдийгээр зам ямар ч машингүй байсан ч нэгэнт улаан гэрлээр гарч болохгүй гэсэн "хийсвэр" дүрэм журамд захирагдаж байвал, диалектик Хятад хүн тийм дүрэм журам байгааг мэддэг ч нэгэнт тухайн нөхцөл байдалд зам гарах боломжтой л бол зам гарах нь зөв гэж боддог байна. Энэ талаар илтгэл тавигч Хятадын сурвалжлагчид тайлбарлатал уг сурвалжлагч "Хятад, Япон хоёр хүн зэрэгцэж зогсож байхад хятад хүн япон хүнээс түрүүлээд зам гарч чадаж байна гэдэг чинь бид японыг ардаа хийчихлээ гэсэн үг ш дээ" гээд харин ч олзуурхсан гэж байгаа. Уг хоёр сэтгэлгээг бас нэгэн жишээн дээр тайлбарласан билээ. Япончууд шинто шашинтай бөгөөд уг шашинаар бол аливаа амьд биет үхснээр өмнө хийсэн нүгэл нь "цагаатгагддаг" буюу сүнслэг биетэд нүглийг тохож болохгүй гэж үздэг. Тухайлбал хааныхаа эсрэг босож алагдсан Тайро но Масакадо жанжиныг? жишээ авсан юм. Энэ жанжин хэдийгээр хааныхаа эсрэг боссон ч амь алагдсаны дараа түүнд зориулж сүмд хөшөө босгож хүндэтгэл үзүүлж байх жишээтэй. Яг ийм явдал Хятадад болоход уг бослого гаргасан жанжины булшинд босгосон хөшөөг үеийн үед үзэн ядаж очиж нураах гээд байдаг байж. Уг хөшөө түүхийн дурсгал байдлаар Шанхайн музейд байгаа ч хүмүүсийн өшөө хорслоос хамгаалж төмөр хашлага тойруулж босгожээ. Идеалист япончууд нийгэмд олон янзын үзэл бодол оршин байхыг хүлээн зөвшөөрч чаддаг бол диалектикууд цаанаас тогтсон чиг шугмаас зөрсөн аливаа үзэл бодлыг огтхон ч хүлээн авдаггүй. Диалектикууд өөр зүйл яриад байгаа нөхрийг өөрийн үзэл бодлын чиг шугамд оруулахыг эрмэлзэж, хэрэв өөрийнхөөрөө тас зөрүүдлээд байвал шийтгэл зэмлэл хүртээх жишээтэй. Орос-Японы дайны үеэр баатарлаг тулалдаж нэлээн олон Япон цэргийн амийг устгаж, удалгүй Япончуудад ялагдаж амь үрэгдсэн Оросын жанжин, түүний цэргүүдэд зориулж:
"Prisoners are not criminals. They fought for their country and lost in the war. Respect their pride and restrain your attitude not to insult them on impulse." гэсэн үгтэй хөшөө босгож хүндэтгэл үзүүлжээ.
Энэ нь нэг талаар шинто шашны үзэл санаа бий ч нөгөө талаар өөр үзэл бодол, итгэл үнэмшлийг хүндэтгэдгийн нэг илрэл гэж тайлбарласан юм. Энэхүү сэтгэлгээний ялгааны талаарх тайлбартай санал нийлэх нь ч бий, нийлэхгүй нь ч бий. Гэхдээ миний хувьд энэ илтгэл их таалагдсан, мөн япончуудыг ч илүү сайн ойлгоход тусалсан. Үүн дээр үндэслээд Ясукуни сүмийн үүх түүхийг яривал өөр нэгэн урт түүх үргэлжлэх болвуу гээд энэ удаагийн блогийн тэмдэглэлийг өндөрлөсүгэй. Зөвхөн Хятад бус бид ч далан жил коммунист дэглэмд, нэг үзэл бодлоор хүмүүжиж, диалектик сэтгэлгээг дагаж ирсэн билээ. Үүний нөлөө, үр дагавар одоо ч бидэнтэй хамт оршиж, бидний тархины нэг хэсэгт trojan horse шиг л ажиллаж л байгаа даа.

Inefficient NGOs

Inefficient NGOs
Манайд бизнес эрхлэгчдийн дуу хоолойг төрд хүргэх зорилготой бизнесийн холбоо, төрийн бус байгууллагууд олон бий. Гэсэн ч нөгөө хэдэн бизнес эрхлэгчид нь хөгжиж дэвшээд сүйд болсон юм байхгүй, бахь байдгаараа л байх юм. Жижиг дунд бизнесийг дэмжих, тухайн салбар бизнесийг хөгжүүлэх гээд маш олон гадаадын тусламжтай төсөл хэрэгжүүлдэг ч тэр нь бодит байдал дээр үр дүнгээ өгөх нь бага. Гадаадаас мэргэжилтэн ирээд судлаад "энэ л төслийг хэрэгжүүлье" гээд гаргаад ирсэн ч амьдрал дээр хэрэгжүүлээд ирэхээр хүлээж байсан үр дүндээ хүрэх нь байтугай дөхдөг ч үгүй. МҮХАҮТ, Ажил олгогчдын нэгдсэн холбоо, Уул уурхайн ассоциаци, Мах экспортлогчдын холбоо гээд дурдаад нэрлээд байвал Монголын бизнес эрхлэгчийн эрх ашгийг хамгаалж бизнес хийх таатай орчинг бүрдүүлэхэд хангалттай "батлан хамгаалах хүчин" бий. Эдгээр байгууллагууд хэрэв онолын хувьд ажиллаж чадвал монголд бизнес эрхлэх таатай орчин бүрдэхэд хялбар. Гэвч эдгээр байгууллагууд төрийг хатуу чихтэй, бизнес эрхлэгчдээ үл тоомсорлосон, биднийг тоодоггүй гэхчилэн гомдолохоос цаашгүй. Бизнес эрхлэгчдийн эрх ашгийг хамгаална гэж байгуулагдаад тун удалгүй төрийн аппарат шиг хүнд сурталтай болж, эргээд харьцахад хэрэгтэй мэдээлэл туслалцаагаа авч чадахгүй, бизнес эрхлэгчийн төлөө чухам юу хийгээд ямар үр дүнд хүрээд байгаа нь бодит байдал дээр мэдрэгдэхгүй байгаа нь чухам юуны учир вэ гэдэг талаар судлаж, Хооган, Кээсин, Сингер нарын бичсэн The Role of Support Services in Expanding Manufactured Exports in Developing Countries номонд дараах байдлаар тодорхойлсныг үзээд манай худалдаа бизнесийг дэмжих төрийн бус байгууллагуудад нүүрлээд, бий болчихоод байгаа нөхцөл байдлыг нэгд нэгэнгүй жагсаасан мэт санагдлаа.
Худалдаа бизнесийг дэмжих зорилгоо "муу" биелүүлж байгаа төрийн бус байгууллагын шинж Үүсэл
- Аж ахуй эрхлэгчдийн захиалгаар бус ямар нэг донорын зөвлөгөө буюу санхүүжилтээр байгуулагдсан.
Төлөвлөлт, зорилго
- Байгууллагын төлөвлөлт, газар хэлтэс товчоод, тэдгээрийн ажилтнуудын ажлын зорилт байхгүй. Урдаа байгаагаа л хийдэг.
- Төлөвлөгөөг засгийн газар эсвэл донороос мөнгө орж ирсэн үед л хийдэг
- Үндэсний стратеги, бодлого тодорхойлоход зөвлөх, удирдлах захирах зэрэг хэт тэнгэрлэг үйл ажиллагаа явуулах
- Төвлөрсөн гол чиглэмжгүй-
Боломжит экспортлогч, аж үйлдвэрийн өсөлт зэргийн талаар албан ёсны судалгаа шинжилгээ байхгүй

Төртэй харилцах харилцаа
- Төрийн албан хаагч болон бизнесийн хүрээ хоёрыг хатуу заагласан байдаг
- Худалдааг дэмжих асуудлаар бизнесийн хүрээнийхэн уйгагүй тэмцэж тасралтгүй орилох болдог
- Мэдээллийг тарааж хүртээх бус харин худалдаж наймаалцах гэж өөртөө хадгалдаг
- Ихэнх үйлчилгээ нь бизнес эрхлэгчдэд бус төрд чиглэсэн байдаг

Үйл ажиллагаа, үзэсгэлэн яармаг
- Бизнес уулзалт, аялал, үзэсгэлэн яармагаар тухайн оролцогч байгууллагын ач холбогдлыг зөвхөн харуулдаг
- Ийм үйл ажиллагаанд оролцогчдын гуравны нэг нь тухайн төрийн бус байгууллагын ажилтнууд байдаг
- Бусад оролцогчдыг бизнес эдийн засгийн бус шалгуураар сонгодог
- Гадаадад бизнес аялал зохион байгуулахад оролцогчдын гуравны нэг нь төрийн ажилтнууд байдаг
- Бизнес аялалын үр дүнд гэрээ, бизнесийн харилцаа тогтох нь бага байдаг
- Бизнес аялалын дараа түүний мөрөөр хийх ажил байдаггүй

Бусад донор байгууллагуудтай харилцах
- Реформ шинэчлэл хийхийн эсрэг байдаг
- Донор байгууллагуудыг өөр хоорондын эсрэг босгодог

Менежмент
- Удирдах зөвлөлийг яамны оролцоотой сонгож томилдог, бие даасан бус байдаг
- Менежерүүд арилжаа худалдааны туршлагагүй
- Гадаад дахь салбар байгууллагуудад тавих хяналт сул

Хүний нөөц
- Ажилтнуудын цалин маш бага бөгөөд ихэнх нь цаагуураа өөр ажил хийж амьдралаа залгуулдаг
- Ихэнх ажилтнууд ширээний ард цагийн 80 хувийг өнгөрөөдөг
- Бичиг цаастай зууралдсан бүтээлч бус оффисын ажилтнуудаар дүүрсэн
- Ахлах ажилтнууд болж л өгвөл өндөр цалинтай ажилд орох бодолтой, ажлаасаа гарахыг хүсдэг болох
Тэгвэл одоо юу хийх хэрэгтэй вэ? Мэдээж юуны түрүүнд эдгээр байгууллагууд аж ахуйн бизнес эрхлэгчдийн хэрэгцээ шаардлагад нийцүүлж өөрсдийгөө өөрчлөн зохион байгуулах, шинэчлэх хэрэгтэй. Өөрийн байгууллагын алдаа дутагдлаа засаж, туршлагаасаа суралцаж, нөхцөл байдалд тохируулж өөрчлөгдөж чаддаг байх нь чухал. Хөгжиж буй олон орны туршлагаас харахад маш олон төслийг хэрэгжүүлэхээр төлөвлөж эхэлсэн ч тухайн байгууллагын дотоод менежментээс болж бүтэлгүйтэж, үр дүнгүй болсон түүх олонтаа. Амжилттай ажиллаж байгаа бизнес худалдааг дэмжих байгууллага гурван Е-ийн зарчим буюу productive efficiency буюу бүтээлч, allocative efficiency хүртээмжтэй, adaptive efficiency буюу дасан зохицох зарчмыг баримталж байна. Энэ зарчмыг манай худалдааг дэмжих байгууллагууд хэрэгжүүлж ажиллаж чадаж байна уу? Бодит үр дүнтэй ажиллахад дараах хүчин зүйлсийг хангаж ажиллах нь чухал болвуу.
1. Хувийн хэвшил болон төртэй нягт харилцаа холбоотой ажиллаж чаддаг байх. Ийнхүү хамтын ажиллагаатай байхад хамгийн гол нь тухайн байгууллага төр болон хувийн хэвшлийнхний итгэлийг хүлээсэн байх ёстой. Итгэл гэдэг нь тухайн байгууллага өөрийн гэсэн зорилготой, түүндээ хүрэхийн тулд зүтгэж ажиллаж байгаа, ажилтнуудын чадварлаг, удирдлага зохион байгуулалт нь хараат бус, улс төрийн ашиг сонирхолд хөтлөгдөөгүй байх зэрэг олон асуудлыг хамарна.
2. Тухайн байгууллагын үйл ажиллагаа тодорхой байх буюу өөрийн гэсэн дүрэм журамтай, түүнээ мөрдөж ажилладаг байх. Ингэснээр тухайн байгууллага тодорхой зорилго, зорилттой байж, түүний хээ төлөө ажиллаж чадна гэсэн үг. Мөн боловсон хүчний бодлого ч тодорхой болж хэн нь юу хийхээ мэддэг болно. Тухайн байгууллагын үйлчилгээ ч зөв зохистой хүртээмжтэй байх болно.
3. Сайн боловсон хүчинтэй байх. Ихэнх чадварлаг сайн боловсон хүчнүүд харамсалтай нь олон улсын байгууллага, төсөлд ажиллаж, худалдааг дэмжих байгууллагад ажиллах сонирхолгүй байдаг. Иймд сайн ажилтнуудыг ажиллуулахад анхаарч ажиллах хэрэгтэй болно. Ажилтнуудаа тогтвортой байлгахад тухайн байгууллагын бодлого тодорхойлолт, шийдвэр гаргах ажиллагаа ил тод, үүрэг хариуцлагын хил хязгаар ойлгомжтой байх нь чухал.

РРР

РРР- Public and Private partnership
РРР буюу нийтийн болон хувийн салбарын түншлэл гэсэн асуудал миний нэг сонирхдог сэдэв юм. Энэ талаар блогтоо товчхон танилцуулъя.РРР бол ерөнхийдөө төр, хувийн салбар хоёр төрийн ажил үйлчилгээг хамтран, харилцан ашигтай байхаар явуулах ажиллагаа юм. Үүний жишээ гэвэл менежментийн хувьчлал, төрийн ажил үйлчилгээг хувийн салбараар гүйцэлдүүлэх, төрийн ажил үйлчилгээг худалдах, түрээслэх зэрэг олон төрөл бий. Хувийн салбар гэдэгт зөвхөн бизнес эрхлэгчид бус олон нийтийн байгууллага, холбоо сан, нэгдэл, хоршоог бүгдийг хамруулж байгаа болно.РРР гэсэн томъёолол 1985 оноос эхлэлтэй бөгөөд 90-ээд оноос хүчээ авсаар одоо олон улс орнуудад хэрэглэгдэж байгаа юм. Анх 1966 онд Харвей Лайбенштэйн х-үр ашгийн онолыг гаргасан юм. Уг онолыг махчлан тайлбарлавал аливаа байгууллагын үр дүн нь өрсөлдөөнөөс хамаарах бөгөөд монополь байгууллага үнэндээ үр ашиггүй байдаг байна. Яг энэ онолыг Маргaрет Тетчер Английн төрийн ажил үйлчилгээг шинэчлэхэд хэрэглэжээ. Төр эрүүл мэнд, боловсрол, дэд бүтэц гээд маш олон салбарт монополь байдаг ч үр ашигтай ажиллаж чадахгүй байгааг шинэчлэхээр Төрийн Шинэ Менежментийн бодлогыг боловсруулж, улмаар төрийн зарим ажил үйлчилгээг хувийн салбарынханд шилжүүлжээ. Энэ нь РРР-г "олонд таниулсан" юм.Манайд РРР менежментийн хувьчлал болон төрийн ажил үйлчилгээг худалдах ажил эхэлсэн 1996, 1997 оноос эхлэлтэй гэж үзэж болно. Гэхдээ манайд РРР-г яг онолынх нь хувьд судлаагүй, энэ томъёололыг судлаагүй байгаа гэж хэлж болох байх. Учир нь миний мэдэхээр МҮХАҮТ-аас РРР гэж их ярьдаг ч үүнийг төр, хувийн хэвшлийн түншлэл гэж буулган, төрийн бодлого тодорхойлоход хувийн хэвшлийн оролцоог бий болгох, харилцан ярилцах гэж тайлбарладаг нь яг жинхэнэ РРР бус РРD -public and private dialogue юм. Одоогоор РРР-ын талаар нэгдсэн бодлогогүй тул менежментийн хувьчлал, төрийн ажил үйлчилгээг худалдах , түрээслэх зэрэг ажлууд хэн нэгний санаагаар, урсгалаараа хийгдэж байгаа. Уул нь РРР-г яг онол, практик, цаашдын хандлага, Монгол улсад энэ талаар ямар бодлого барих вэ гээд нэгдсэн чиг баримжаатай байх нь зүйтэй гэж боддог юм. Тэгээд ч РРР-г АНУ, Европын холбоо, Латин Америк, Зүүн Европ, Япон гээд улс орон бүрд өөр өөрийн арга барилаар хөгжиж байгаа тул энэ улс орнуудаас мэргэжилтэн ирээд ингэх хэрэгтэй гэхээр нь аан за гээд ёсчлон дагалгүй өөрсдийн тодорхойлсон бодлого чиг хандлагаар явбал илүү үр дүнтэй байх болов уу. Түүнчлэн төрийн зарим ажил үйлчилгээг худалдаад, 100 хувь хувьд шилжүүлэх хэрэгтэй байдаг ч заримыг нь шууд хамаагүй хувьд шилжүүлж болохгүй байдаг. Үүнийг бид Хүүхэд залуучуудын театрын хувьчлалын түүхээс мэднэ. Бас хувьчлалаас гадна Build Own Operate, Build Own Transfer, Build-Rehabiliate-Own-Transfer, Rehabiliate-Operate-Transfer, Build-Lease-Own гээд РРР-ын олон төрөл бий. Аль нь ямар салбарт тохирохыг тодорхойлох нь чухал.РРР өөрөө их өргөн сэдэв болохоор Монголд РРР-г хэрэгжүүлж болох хоёр жишээг гаргая:1. ЖДҮ-ийг дэмжих. Одоогоор ЖДҮ-д өгөх бага хүүтэй зээлийн төслүүд их бий. Цаашдаа ч энэ төрлийн зээл улам нэмэгдэх бололтой. Энэ их зөв бодлого ч ЖДҮ зээлээ аваад хэсэг зуур амиа аргацаахаас томорч чаддаггүй. Өөрөөр хэлбэл ЖДҮ-гчид шинээр ажилтан авах, бизнес нь тогтворжиж, өргөжих боломжийг бусад институтаар дамжуулан олгож байж баттай байр суурьтай болох болвуу. Тэгэхээр зарим ЖДҮ-гчдэд тогтвортой бизнес эрхлэхэд нь дэмжлэг үзүүлэх үүднээс РРР хийж болох юм. РРР заавал том байх албагүй, тиймд ЖДҮ-гчид хоорондоо нэгдэж консорциум байдлаар нэгдэн тухайн орон нутгийн засаг захиргааны зарим нэг ажил үйлчилгээг явуулж болно. Тухайлбал, хувийн эмнэлэгүүд тухайн орон нутагт, тухайлбал сумдуудад, эмнэлэгийн үйлчилгээ явуулах, хувийн сургуулиуд хамтран аймаг орон нутагт хичээл явуулах зэрэг. Ер нь практикт тендерт гадаадын компаниуд, эсвэл том компаниуд ордог бол ЖДҮ-гчдэд төрийн ажил үйлчилгээг хамтран явуулах боломж бага байдаг. Гэхдээ орон нутагт төсөв, түүний зарцуулалтын эрх мэдэлтэй байж бага оврын РРР хэрэгжүүлэх болно.2. Хорих газарт РРР-г нэвтрүүлэх ялангуяа эмэгтэйчүүдийн хорих газар, хүүхдийн засан хүмүүжүүлэх газарт РРР-г хэрэгжүүлэх. Ер нь олон улс орнууд хорих газраа хувьчилж, хувьд шилжүүлж байгаа билээ. Энэ нь төрд ч, хувийн салбарт ч, мөн хоригдлуудад ч ашигтай байдаг. Мэдээж манайд хорих газрыг хувьчлах нь дэндүү эрт байгаа ч бага хэмжээгээр РРР-г нэвтрүүлмээр санагддаг юм. Тухайлбал, эмэгтэйчүүдийн засан хүмүүжүүлэх газарт ямар нэг оёдлын компанийн салбарыг ажиллуулах, хүүхдийн засан хүмүүжүүлэх газарт барилгачин бэлтгэх сургалт хийж, барилгын компанид тодорхой хугацаагаар ажиллуулах, эсвэл газар тариалангийн салбар зэрэгт ажиллууах зэрэг.Нэгэнт төр дангаараа хийж дийлэхгүй байгаа ажлаа хувийн салбартай хамтран явуулах л хэрэгтэй. За үүгээр өөрийнхөө нэгэн сонирхол болох РРР-г бүдүүн баараг байдлаар товчлон хүргэхэд иймэрхүү байна даа.

Сингапурын нууц

Сингапурын нууц I
Өндөгний хальс шиг эмзэг байсан төр хүчирхэг болсон түүх: Сингапурын хөгжлийн нууц Патрисиа Сью МинТан Симон С.С. ТэйЭдийн засгийн хөгжлөөрөө дэлхийд алдартай Сингапур улс төр засгаа товхинуулсан арга зам тун өвөрмөц билээ. Энэхүү хот-улсын өнөөгийн хүчтэй байдал, амжилтыг өнгөц хараад Сингапур улс анхнаасаа цэцэглэн хөгжиж иржээ гэж дүгнэвэл том алдаа. Сингапурын амжилтыг мэдэхийг хүсэж байгаа бол зайлшгүй энэ улс анх ямар хөөрхийлөлттэй хэврэг бөгөөд эмзэг байдалтай байсныг судалж үзэх нь чухал. Себастиан фон Эйншийдл төрийн хямралын олон шалтгааныг дурдсан байдагаас газар зүйн тааламжгүй байршил, улс төрийн соёлын дутмаг байдал, нийгмийн нийтлэг өв уламжлалгүй, олон үндэстэн язгуурын бүрдэл зэргийг нэрлэж болно. Тэгвэл эдгээр нөхцөл байдал Сингапурыг тусгаар тогтнолоо зарлах үед нүүрлэсэн байсан. Энэ нийтлэлийн агуулга нь Сингапурын амжилтын түүхийн гол үндэс болох 1971 онд Британийн цэргийн армийн нутаг буцсан явдлын үр нөлөөний тухай юм. Сингапурын туршлагыг түүхэн байдлаас судлан үзвэл “өөрөө өөртөө чиглэсэн хөгжил байж гэмээ нь бие даасан тогтвортой байдал, өсөлт бий болно” гэсэн үзэл баримтлал бодитоор хэрэгжиж болохыг батлана. Хэдийгээр энэхүү амжилт нь урт хугацаагаар үргэлжилнэ гэж баттай хэлж чадахгүй ч дотооддоо шийдвэртэй үйл ажиллагаа хэрэгжүүлсэн тохиолдолд төр оршин тогтох магадлал өндөр аж.Энэ жишээгээр олон улсын болон өөрийн зорилгыг урьдчилан харж гадаад улсуудтай хэрхэн ухаалаг сэргэлэнээр харилцаж чадаж байгаа нь төр засгийн үр дүнтэй удирдлага, ард түмний итгэл хүлээх чадварыг тодорхойлох нэг үзүүлэлт болохыг харуулна. Тус нийтлэлээр олон улсын хамтын нийгэмлэг улс орнуудад төр засгийг товхниулахад хэрхэн яаж туслаж, оролцож байгаа асуудлыг хөндөхгүй. Харин хөндлөнгийн оролцоогүйгээр төр улс хэрхэн товхниж болдгийг харуулах юм. Сингапурын туршлагыг түүхийн онцлогоос харвал ирээдүйд давтагдана гэж хэлэхэд хэцүү ч сүүлийн үеийн Зүүн Тимор, Афганистаны жишээнээс хөндлөнгийн этгээдийн эс оролцоог зохицуулах нь туйлын чухал болохыг харж болно. Эдгээр улсуудыг зөнд нь орхих нь тухайн улсын дотоод төдийгүй олон улсын аюулгүй байдалд аюултай юм. Төрийн нэгдсэн үйл ажиллагаа шилжилтийн үед гадаад, дотоод бодлого, эдийн засгийн хөгжилд хэр их боломж бий болгодогийг Сингапурын туршлага үзүүлж байна. Түүнчлэн Сингапур олон улсын оролцогч нараа зөв сонгон тэдгээрийн оролцоог тэнцвэртэй барих бодлогыг хэрэгжүүлж чадсан. Олон улсын оролцоог зохицуулахдаа төрийн эрх баригчид шинээр бий болсон улсынхаа хэрэгцээ, урт хугацааны зорилгод нийцсэн олон улсын хамтын ажиллагаанд гол анхаарлаа хандуулсан юм. Израйлын зөвлөх, НҮБ-ын Хөгжлийн хөтөлбөрийн тусламж зэрэг нь Сингапурын батлан хамгаалалт, эдийн засгийн хөгжлийн гол хүчин зүйлс болсон. Үйл ажиллагааны чиглэлээ нарийн тодорхойлсноор гадаад түншүүдтэй харилцахдаа тэднээс хамааралгүйгээр оршин тогтнох нөхцөл сууриа бататгажээ. Энэ бол маш чухал бодлого болж чадсан. Учир нь төр засгаа анх товхниулахад гадаадын туслалцаанд хэт дулдуйдах нь хожим улс орныг эмзэг байдалд хүргэж болох боломжтой билээ. Төрийг байгуулахад зөвхөн гадаадын тусламж оролцоог харах бус дотооддоо зөв бодлого хэрэгжүүлвээс амжилтанд хүрч болохыг Сингапурын туршлагаараа нотлосон. Олон улсын хамтын нийгэмлэг төр байгуулахад туслаж чадах ч тухайн улсын чадавхийг хөгжүүлэхэд хэзээ ч оролцож чадахгүй. Иргэний нийгэмийн төлөөлөл болох байгууллагууд хэдийгээр чухал ч гэлээ тогтвортой үйл ажиллагаатай төр байхгүй бол хэзээ ч үр дүнтэй ажиллаж чадахгүй гэсэн санааг энэ нийтлэлээр мөн дэвшүүлж байгаа билээ.Амжилтанд хүрсэн замДэлхийн хоёрдугаар дайн дууссаны дараа эхэлсэн колончлол чөлөөлөх хөдөлгөөнийн үед Сингапур шиг олон улс орнууд өөрийг нь захирч буй улс орнуудын удирдлага дор олон зүйлд суралцаж байлаа. Британи нэгэн зууны туршид энэхүү аралын онцлог байрлал, стратегийн ач холбогдлыг үнэлсээр ирсэн юм. Аралын байршил, байгалиас бүтээсэн бэлэн флот зэрэг нь энэхүү газар нутгийг худалдаачдын дамжин өнгөрөх болон бөөний худалдааны төв болгожээ. 1970-аад оны үеэр Сингапур дэлхийн дөрөв дэх том усан зогсоол болж чадсан байлаа. Сингапур колонийн үед үлдээсэн эдийн засаг, улс төрийн үндэс суурьт түшиглэж байв. Тусгаар тогтносны дараа эдгээр нийгмийн үйлчилгээ, эрх зүй, хууль ёс төр байгуулахад ихээхэн тус дөхөм болсон. Гэхдээ Сингапурын амжилтыг адилхан нөхцөл байдалтай байсан бусад улс орнуудтай харьцуулж үзэх хэрэгтэй. Колончлолын дараах жижиг, бага улс орнууд тусгаар тогтнолоо олохдоо гаргасан амжилт нь өөр хоорондоо ондоо. Сингапурын нэг давуу тал нь бүс нутаг болон дотооддоо тогтворгүй байдлыг тэнцэржүүлж байсан явдал. 1960-аад оны үед Сингапур уналтанд орж болохоор байсан юм. Сингапурын хурдтай хөгжлийг цогцлоон бүтээгч Лии Куан Юүэ хүртэл тэр үед Сингапурын аралыг тусгаар тогтносон улс болно гэдэгт итгээгүй бөгөөд “улс төр, эдийн засаг, газар зүйн утгагүй тэнэг бүтээл” гэж хэлж байв. Зүүн Өмнөд Ази 40 жилийн өмнө жинхэнэ сонгодог “муу хөрш” гэж хэлж болохоор байсан бөгөөд тогтворгүй төрийг тэнд л жинхэнэ утгаар байгуулж болох бүхий л нөхцөл нь бүрэлдсэн газар байлаа. "1960-аад оны үед Зүүн өмнөд азийн аюулгүй, тогтвортой байдал гэдэг хэзээ ч бүтэшгүй мөрөөдөл байв. Энэ бүс нутгийг “бослогын өлгий нутаг”, “Дорнодын Балкан”, “даалуу тоглож буй газар” зэргээр янз бүрээр нэрлэж байжээ. Бүс нутгийн шинээр төрсөн үндэстэн улсын нийгэм улс төрийн сул дорой байдал, колончлолын дараах засгийн газрын эрх зүйн статус, улс хоорондын газар нутгийн маргаан, гадаад хөндлөнгийн оролцоо зэрэг нь Зүүн өмнөд азийн геополитикийн гол шинж болж байлаа". Сингапурын хил залгаа хөрш зэргэлдээ улс орнууд бүс нутгийн үндэстэн ястан, нийгмийн бодит байдлыг олж харахаас илүүтэй колончлолын үлдээсэн зүйлс, улс төрийн нөхцөл байдалтайгаа хутгалдаж зууралдсан байв. Найз нөхдийн хооронд үүссэн үндэстэн ястаны зөрчилдөөн хил дамнан өргөжсөн юм. Сингапурын арал урьд өмнө өөрийнх нь бүрэн эрхт байдлыг тоомсорлонгуй байсан том хөршүүдийн дунд хавчуулагдсан байв. Иймээс ч 1966 онд Ли Куан Юүэ “Хөршүүд хамгийн сайн найз хэзээ ч болдоггүй” гэж хэлсэн байдаг. Мөн тэр үед Сингапур дотоодын мөргөлдөөн үүсгэхээс цаашгүй коммунист бүлэглэлийн хараанд орсон байлаа. Амьс нас, эд хөрөнгөд аюул заналхийлсэн ийм газарт хэн ч хөрөнгө оруулахыг хүсэхгүй нь тодорхой байлаа. Сингапурын хувьд эмх замбараагүй байдлыг дотроо хумиж байж л тайван амьдралыг бий болгох боломжтой байжээ. Иймд бүс нутгийн зөрчилдөөний цар хүрээ, эх сурвалжийг улс дотроо “хязаарлан”, энэ асуудлыг нийгмийн харилцан ойлголцол, эв нэгдэлд хүрэх үндэстэн ястаны нэгдсэн зорилго байхаар тодорхойлжээ. Гэвч энэ зорилгод яаж хүрэх нь тодорхой биш байлаа. Иймэрхүү хүндрэлтэй нөхцөл байдлаас гараагаа эхэлсэн Сингапурын жишээн дээрээс “амжилт” гэдэг чухам юуг хэлж байгааг тодорхойлоход төвөггүй билээ. Төр гэгчийг амжилттайгаар зөв менежментээр цогцлоон байгуулсан жишээ дэлхийн түүхэнд бага бий. Хэдийгээр Дэлхийн хоёрдугаар дайн болон Хүйтэн дайны дараагаас олон улс орнууд сэхэж ирсэн ч цөөхөн хэд нь эдийн засгийн хөгжилд хүрч ард түмнийхээ эрх эрх чөлөөг бататгасан билээ. Иймд туйлын хүнд нөхцөл байдлаас үсрэнгүй амжилтанд хүрч чадсан Сингапурын жишээг бахархан ярихаас яахав. Зарим судлаачид Сингапурын хөгжлийг “уян авторитар” системтэй холбож тайлбарлах нь бий. Энэ дүгнэлтийг үг хэлэх болон хэвлэл мэдээллийн эрх чөлөө, улс төрийн сөрөг хүчний хөгжил зэргийг нь барууны либераль тогтолцоотой харьцуулж гаргасан тул нэг талаас өрөөсгөл. Нэн ялангуяа Хүйтэн дайны төгсгөл үед ийм шүүмжлэл газар авч, Самуэл Хантинтон, Францис Фукуяама зэрэг онолчид ардчилалын “гурав дахь давалгаа”, “түүхийн төгсгөл” гэж маргалдаж байсан билээ. Харин Азийн санхүүгийн хямрал болон 2001 оны 9 дүгээр сарын 11-ны террорист халдлагын дараа Сингапурын засгийн газрын эдийн засаг, аюулгүй байдлын талаарх оновчтой шинэлэг бодлого, үйл ажиллагаа дээрх шүүмжлэлийг “хоосон” гэдгийг харуулсан. Амжилттай төр гэдгийг ямар үзүүлэлтээр тодорхойлох вэ гэдэг асуудал олон улсын болон үндэсний хэмжээнд цаг хугацаатай хамт өөрчлөгдөж байдаг. Иймд бид ямар үзүүлэлт байгааг тодорхойлох бус харин эмзэг хэврэг байдалтай байсан төр хэрхэн хүчирхэг болж чадсаныг түүхэн байдлаас дүгнэн гаргахад зорьсон. Сингапурын туршлага Британын хувьд Зүүн Өмнөд Азид цэргийн хяналт тавихад Сингапур нэн тохиромжтой, чухал газрын нэг байлаа. Дэлхийн хоёрдугаар дайны дараа Британийн Алс Дорнодын Явган цэргийн хүчин, Эзэн Хааны Тэнгисийн цэргийн Алс Дорнодыг хариуцсан хүчин, Алс Дорнодын Агаарын цэргийн хүчний төв удирдлага Сингапурт байрлажээ. Тэр үед Сингапурын газар зүйн онцлог байдалд АНУ анхаараагүй орхисон юм. Учир нь 1964 онд АНУ-ын төрийн эрхэнд Хөдөлмөрийн нам гарснаар хилийн чанад дахь батлан хамгаалах хүчний зардал багассан аж. 1966 оны 7 дугаар сард фунт штерлингийн хямралаас болж Нэгдсэн Вант улсад эдийн засгийн уналтад оржээ. Улмаар 1966 оны сүүлээр хилийн чанад дахь цэргийн хүчнээ татаж эхлэв. 1970-1971 оны үед Британи хилийн чанад дахь цэргийн хүчний тоог хоёр дахин багасгаж хэдэн жилийн дараа бүрмөсөн татжээ. Нөхцөл байдал ийм болсон тул Британийн цэргийн хүчин Сингапурыг орхин явахахаас өөр замгүй болжээ. Бусад колони байсан улсуудтай харьцуулахад Сингапурт харин колончлолын эсрэг хөдөлгөөн өрнөж байсангүй. Колончлолын дараа Сингапур Малай үндэстэнтэй нийлж1963 онд Малайз улсыг бий болгожээ. Малайз улс дахь Сингапурын улс төр, эдийн засгийн ялгаатай байдал улам бүр тодорч ялгарч байлаа. Эцсийн үр дүнд буюу 1965 оны 8 дугаар сард Сингапур, Малайз улс хоёр тийшээ болжээ. Ийнхүү гэнэт Сингапур ямар ч бэлтгэлгүйгээр тусгаар улс болсон тул аюулгүй байдлын асуудал гэж ярихад бэрх байлаа. Малайзийн уурыг хүргэсэн нь тодорхой тул хамгийн ойрын хөршөөсөө эмээхгүй байхын аргагүй байв. Малайзаас усан хангамжаар хараат байгаа нь Сингапурыг улам хэврэг болгож байлаа. Усны үнэ, нийлүүлэлтээс болж Сингапур, Малайз улс байнгын хэрүүл маргаантай байх болов. Сингапурын аюулгүй байдал, тусгаар тогтнолд гадаад дотоод аюул заналхийлж байв. Улс дотор нь коммунист бүлэглэл элдэв зөрчилдөөн үүсгэхийн зэрэгцээ хөрш саахалт улс орнууд тухайлбал Индонезид Сукарногийн Малайзийн эсрэг байр суурь нь амаргүй байлаа. Сухорто төрийн эрхэнд гарснаар Индонези, Малайз улс “цус нэгт Малай үндэстэний” төлөө харилцаа холбоогоо “цементэлж” эхэлсэн тул Сингапурын хувьд байдлыг улам л хэцүү болгов. Учир нь Сингапур өөрөө олон үндэстнээс бүрдэж байжээ. Сингапурыг үндсэндээ Зүүн өмнөд ази дахь Хятад үндэстэн гэж хэлж болохоор. Хүн амын дөрөвний гурав нь Хятад, 14 хувь нь Малай, 8 хувь нь Өмнөд азийн бусад үндэстэн ястангууд юм. Ийнхүү олон үндэстнээс бүрдэхийн зэрэгцээ нэг том бэрхшээл нь эдгээр үндэстний хүмүүс тус тусдаа тусгаар байдалтай амьдарч байжээ. Үндэстэнгүүд хоорондоо бие биеэ хүлээн зөвшөөрөхгүй байх нь зөрчилдөөний нэг шалтгаан болдог тул Сингапурын нөхцөл байдал бүр ч эмзэг байлаа. Дотоодын хувьд Малай үндэстэн тусгаар тогтнолыг сайнаар хүлээж аваагүй аж. Учир нь анх Малайзитай нэгдсэн байх үед Малай үндэстэн хүн амын давамгайлах хувийг эзэлж байсан бол Сингапур тусгаар тогтноод ирэхэд хүн амын цөөнх болчихсон байхад таагүй байх нь тодорхой. Эцэст нь Британийн цэргийн бааз Сингапурын нутагт байрлаж байсан нь эдийн засгийн хувьд ашигтай байлаа. Британийн цэргийн бааз Сингапурын хөдөлмөр эрхлэлтийн 16 хувийг бүрдүүлж байсны дээр ДНБ-ийн 14 хувьтай тэнцэх хэмжээний хөрөнгөтэй байлаа. Хэрэв Сингапур буруу хөлнөөсөө боссон байсан бол Британийн цэрэг явсны дараа ажилгүйдлийн хувь 14 болчихоод байсан тэр үед дотоодын эдийн засаг бүрэн сүйрэх байсан. Хүн амын өсөлт 4 хувиас хэтрэхээ болчихоод байсан тэр л үед төр мөнгө их олох ажлын байр, тогтвортой өсөлтийг бий болгох аж үйлдвэрийн салбарыг яаравчлан хөгжүүлэхээр ханцуй шамлан орсон юм. Гадаад нөхцөл байдал: Олон улсын хамтын нийгэмлэг, бусад улс орнуудтай харилцах харилцаа Хэдийгээр Сингапурын тусгаар тогтнолыг эсэргүүцсэн тохиолдол гараагүй ч Малайз, Англи зэрэг улс орнуудаар өөрийн тусгаар тогтнолоо бүрэн хүлээн зөвшөөрүүлэх нь туйлын чухал байлаа. Английн хувьд, Сингапур урьд өмнөх колоничлогчийнхоо хүчийг ашиглан батлан хамгаалах хүчийг бүрдүүлэх хэрэгтэй байлаа. Малайз болон Индонезийн хувьд Сингапур нийгэм, эдийн засгийн харилцаагаа хадгалахын зэрэгцээ бүрэн эрхэт байдлаа байдаг чадлаараа хэрэгжүүлэх хэрэгтэй байлаа. Жижиг болон хөгжиж буй улс орнуудын хувьд томоохон олон улсын оролцогч нарын үйл ажиллагааг зохицуулахад хэцүү байдаг. Английн цэргийг нутаг буцаалгахгүйн тулд Австрали, Шинэ Зеланд, Малайзын эрх баригчдыг лоббидох гэж үзээд бүтэлгүйдсэний эцэст Лий Лондон руу ганцаараа явжээ. Тэрээр Английн цэргийг Сингапураас явах хугацааг 9 сараар сунгаж чадсан байна. Хамгийн гол нь 1970 оны сонгууль хүртэл сунгагдсан байхыг Лий хүсэж байсан нь ёсоор болсны дээр тооцоолж байсны дагуу Хөдөлмөрийн нам ялагджээ. Лий Британийн цэргийн хүчний асуудлыг зохицуулахын тулд эцсийн арга руугаа оржээ. Түүнд цэргийн баазыг нь бус том гүрний эрх мэдлийг ашиглах нь илүү чухал байсан юм. Консерватив нам ялснаар Лий тус намын дарга Эдвард Хийтэд цэргийн баазыг нэрийн төдий ч хамаагүй байлгахын ач холбогдлыг ятгаж эхэлжээ. Энэ саналын үндсэнд Англи Сингапурт эдийн засгийн хувьд алдагдалгүй байх нөхцөлтэйгээр цэргийн баазыг байлгахаар болжээ. 1970 оны 1 дүгээр сарын эхээр Хийт Австрали, Шинэ Зеланд, Малайзыг оролцуулан таван эрх мэдлийн хүчийг тэнцвэржүүлсэн цэргийн баазыг Сингапурт байлгах шийдвэр гаргаснаар 4500 цэрэг 1976 он хүртэл Сингапурт байрлаж байлаа. Энэ таван эрх мэдлийн хүчний үзэл баримтлал Сингапурын гадаад бодлоготой нийцэж байлаа. Ингэхдээ эрх ашгийн тэнцвэрийг олох чухал байв. Нэг талаас Сингапур хуучин түнштэйгээ нягт харилцаатай байх хэрэгтэй байхад нөгөө талаас бусад түншүүдтэйгээ харилцаагаа хэвэнд нь хадгалах шаардлагатай байв. Хоёр талт колонийн харилцаа олон талт болсон нь аль алиндаа таатай байлаа. Англи улсын харилцаа идэвх муутай байсан тур үед Австрали АНУ-тай хамтран бүс нутагтаа шууд бусаар хэрнээ жинтэй нөлөө үзүүлж байв. Сингапур өөрийн хамгаалалт, худалдаагаа өсгөхийн тулд АНУ-тай харилцаатай байхыг хичээж байлаа. АНУ ч бүс нутагт тогтвортой байдлыг хадгалахын тулд Сингапурыг сонирхож байв. Сингапурын засгийн газар бүс нутгийн геополитикийн асуудалд Англи, АНУ зэрэг томоохон гүрний анхааралыг татахыг хичээж байв. Гэсэн ч газар зүйн ач холбогдолын бодит байдлыг умартаж болохгүй байв. Бүс нутгийн хамтын ажиллагааг бий болгох, мөн 1967 онд байгуулагдсан АСЕАН-аар дамжуулан өөрийн томоохон хөршүүдтэйгээ хамтын аюулгүй байдал, эдийн засгийн хөгжлөө анхаарах гээд олон олон асуудал Сингапурын өмнө байлаа. 1960, 1970-аад оны үеийн Сингапурын гадаад болон батлан хамгаалах бодлогыг үзэхэд шинэ засгийн газар Британийн цэргийн баазыг хэрхэн ашиглаж байсныг мэдэж болно. Цэргийн бааз анх төлөвлөж байснаас эрт нутаг буцах болсноос үүдэн Лии Куан Юүэ Британийн Парламентаас цэргээ байршуулах хугацааг сунгахыг хүсэж, ийнхүү цэргээ байрлуулснаар Британи өөрийн нөлөөгөө тухайн бүс нутагт хадгалах болно гэж ухуулан ятгаж байв. Мөн засгийн газар хөрш улс орны эрх баригчдыг сайн судалж мэджээ. Хөндлөнгийн оролцоог зохицуулах, тусламж дэмжлэгийг үргэлжлүүлэх зэрэг улс төрийн эрх ашгийг бодитоор үнэлснээр оролцогч бүр идэвхтэй үүрэгтэй байж чадах хамтын ажиллагааг бий болгох хэрэгтэй байлаа. Энэ үеийн туршид засгийн газар өөрчлөлт шинэчлэл нэрээр батлан хамгаалах хүчнээ сайжруулах гэж ядарч туйлдсан эдийн засгийг улам доройдуулж байлаа.Дотоодын нөхцөл байдал. Төрийн институтыг байгуулахДөнгөж шинээр тусгаар болсон улсын хувьд эдийн засаг, аюулгүй байдал улам сульдаж байлаа. Үүний үндсэнд улс орны ч болон ард түмний ч хувьд дор бүрээ хөгжих шаардлагатай гэдгийг ойлгож дотооддоо улсаа товхниулахаар ажиллаж төрийн институтуудыг байгуулж эхэлжээ. Үндэсний үйлчилгээ, орон байраар хангах, боловсролын хөтөлбөрыг боловсруулж гаргаснаар Сингапурыг үндэстэн, улс, гэр гэж тодорхойлох боломжтой болжээ. Энэ төрийн институтыг байгуулах нь үндэстэн ястаны хоорондын нийтлэг зөрчлийг шийдвэрлэхэд ач тустай байв. Британын цэргийн бааз байрлаж байх үед өөр өөр цагаачдын нийгэмлэг өөр үндэстнүүдээ харж үздэг байв. Жишээ нь Сингапур дахь Хятад үндэстнийг Хятадтай үй зайгүй харилцаа холбоотой бүлэглэл ивээн тэтгэж байв. Тэр ч байтугай Хятадууд өөрсдийн сургуулиа байгуулж Хятадад хэвлэсэн сурах бичгээ хэрэглэж байлаа. Лий Куан Юүэ энэ талаар “Соёлын хувьд тэд ертөнцөөс тусгаар амьдарч байсан” гэж хэлжээ. Өмнөд Азийн хүн ам шинэ нөхцөл байдалд дасан зохицохоос илүүтэй тив доторх тив байдалтай оршин тогтнож байлаа. Өмнө дурдсанчлан Сингапурыг Малайзаас салсаны дараа Малайчууд эрхээ хасуулсан мэт санагдаж байсан. Түүнээс гадна тусгаар тогтносны дараах ПАП намын кабинетын хоёрхон гишүүн Сингапурт төрсөн байв. Нийгмийн энэ зөрчил шинэ улсын дотоод тогтвортой байдалд аюул учруулж байсан ч хожим энэхүү цагаачдаас бүрдсэн нийгэм улам бэхжиж чадсан. Учир н өмнө нь уугуул иргэд гэх хүмүүс байхгүй байсан тул шинээр тусгаар тогтносон улс өөрсдөө үндэстэнээ тодорхойлох болсон. Бүх л салбарыг хамарсан өөрчлөл шинэчлэлийг хийхэд өөр хоорондоо дайсагнасан зангаа татаж, шинэ гаргасан хууль дүрмийг чанд мөрдөж хэрэгжүүлэхэд иргэдийн идэвхтэй оролцоо нэн чухал байв. Жишээ нь 1952 онд Британийн Колонийн Засгийн Газраас гаргасан Үндэсний Албаны Журам олон түмэнд хүрч чадаагүйгээсээ болоод хэрэгжиж чадаагүй. Сингапур 1967 онд Үндэсний Албаны тухай хууль батлан гаргасан ч цэрэг татлагын эсрэг эсэргүүцэл ялангуяа Хятад үндэстнүүдийн дунд их хүчтэй байв. 60, 70 оны үед одоогийн Сингапур шиг ард түмэн төрийн бодлогыг үг дуугүй даган биелүүлнэ гэсэн ойлголт байхгүй байлаа. Үндэсний Албыг бүрдүүлэхийн тулд Засгийн газар Британийн цэргийн бааз Сингапурыг орхиж явах гэж байгаа нь ямар ч батлан хамгаалалтгүй болж байгааг ард түмэндээ эхлээд тайлбарлаж ойлгуулах нь чухал юм гэдгийг мэджээ. Үүний дагуу 1968 оны 1 дүгээр сард Сингапур Батлан хамгаалах санг байгуулжээ. Санд хувь нэмэр оруулах нь шинэ бүгд найрамдах улсын бүрэн эрхэт байдлыг дэмжсэн эх оронч явдал гэж уриалав. Тус санд хувь нэмэр оруулсан хувь хүн, компани, байгууллагыг өдөр тутмын сониноор магтан сайшааж байлаа. 1969 оны 7 дугаар сард тус сан 8.5 сая доллар цуглуулж чадсан аж. Үүний үр дүнд нийтийг хамарсан боловсролын тогтолцоог байгуулж, мөн цэргийн албанд зүтгэхээр явж буй залуучуудад зориулж үдэлтийн баяр наадам зохион байгуулах ажлыг хийж байлаа. Хүн ардаа өөрчлөлт шинэчлэлтэд уриалан дуудахын тулд засгийн газар сонгуулиа долоон сарын өмнө явуулахаар болов. ПАП нам анх үүсгэн байгуулагдснаас хойш төрийн эрхэд гарахыг хүсэж байсан тул энэ явдал цагаа олсон байлаа. Үүний зэрэгцээ Сингапурыг Малайзтай ахин нэгдэхийг уриалсан хөдөлгөөн өрнөж байв. Иймд ПАП нам Сингапурын тусгаар тогтнолын төлөө ард түмний дэмжлэгийг авахын тулд шургуу ажиллах шаардлагатай тулгарчээ. Засгийн газар ч мөн адил эдийн засгийг дээшлүүлэхийн тулд аж үйлдвэр, хөдөлмөрийн харилцааг хөгжүүлэх хэрэгтэй болохыг анзаарсан аж. Шинэ төлөвлөгөө боловсруулахын зэрэгцээ ПАП хуучин түнш болох үйлдвэрчний эвлэл, Хятадын хувьсгалч үзэлт зүүнийхнээс зайгаа барих хэрэгтэй байлаа. Учир нь тэд өмнө нь өндөр цалин олгохыг шаардах зэрэг ажилчдын хөдөлгөөн зохион байгуулж улмаар энэ нь хөдөлмөрийн бүтээмжийг бууруулж байсан аж. 1968 оны 3 дугаар сард ПАП нам сонгуульд ялж гарснаараа аюулгүй байдал эдийн засгийн хөгжлийн үр дүнтэй бодлогыг хэрэгжүүлж чадсан. Шинэ засгийн газар олон улсын түншлэгч нартай хамтран ажиллаж эхлэв. Олон улсын хамтын нийгэмлэг, гадаад улстай харилцаа тогтоосон Аливаа төслийг хэрэгжүүлэхэд эхлээд өөрсдөө чухам ямар асуудал дээр хэзээ зөвлөгөө авах хэрэгтэйгээ нарийн тодорхойлж чадсан тохиолдолд л хурдацтай хийгээд тогтвортой хөгжилд хүрч чадах юм гэдгийг Сингапурын туршлага бидэнд харуулж байна.Батлан хамгаалалтын хувьд Сингапур өөрийн чадвараа хурдан бэхжүүлэх хэрэгтэй байлаа. Ази, Африкийн улс орнуудаас тусламж дэмжлэг хайгаад олдоогүйн эцэст Сингапур үндэсний батлан хамгаалалтын өөр өөр загварыг харьцуулан судалж эхэлжээ. Ингэсний эцэст Израйлийн загварыг сонгож авсан байна. “Израйл дэлхий дээрх хүчирхэг цэрэгжсэн иргэдийн армитай улсын нэг байсны дээр иргэдээ цэрэгт маш хурдан, иж бүрэн сургаж чаддаг байв”. Израйлд туршлага судлахаар явсан баг хамтран ажиллах гэрээ байгуулж иржээ. Израйлын цэргийн бэлтгэгчид Сингапурт 1965 оны сүүлээс 1974 оны 5 дугаар сар хүртэл байжээ. Хамгийн гол нь Сингапур эхлээд Израйлийн сургагч нарын зөвлөгөө өгөх үүргийг нь урьдчилан нарийн тодорхойлсон нь маш зөв явдал байлаа. Тухайлбал Сингапур Израйлийн сургагчид үүрэг даалгавар өгөх эрхгүй байхаар заасан аж. Харин Британий цэргийн армид бэлтгэгдсэн Сингапур офицерууд Израйлын сургагчаар хичээл заалгаж өөрсдөө Сингапурын шинэ хүчнийг байгуулах шууд үүрэг хүлээсэн байсан юм.Гол шийдвэрлэх шаардлагатай асуудлаа олж харан төлөвлөгөөгөө зөв хийх ямар чухал болохыг Сингапурын төр улс байгуулсан жишээ улам бүр нотлож байгаа юм. Ингэснээр бүх бодлого өргөн хүрээний зорилгод хүрэхэд нэгдэж чадах юм. Үүний хажуугаар нийгмийн эв нэгдлийг зорилтоо умартаагүй, харин ч дотоодын бодлого бүрд шингэж байлаа. Үндэсний Алба шинэ үндэстэн гэгчийн ухамсарын тулгын чулуу болж ирээдүйн лидерүүдийг бэлтгэх газар болсон. Эдийн засгийн хөгжлийн хувьд засгийн газар 1959 онд өөрөө өөрийгөө захиран удирдах болсон үеэс л гадны шинжээч мэргэжилтэний туслалцаа зайлшгүй хэрэгтэй байсан. Гэхдээ Сингапур тусламж болгоныг сарвайж авалгүй харин НҮБ-ын Хөгжлийн Хөтөлбөрт хандасан бөгөөд ингэхдээ тус хөтөлбөрийн үйл ажиллагаа нь Сингапурт хэрэгжүүлэх хэрэгтэй төсөлтэй хэрхэн холбогдож байгааг сайтар нягтлан шалгасан ажээ. Засгийн газар эхлээд өөрийн улсын эдийн засгийн төлөв байдлыг судлажь нэн тэргүүнд өөрийн улсад олон улсын стандартад нийцсэн аж үйлдвэрлэл, худалдаа арилжааг хөгжүүлэхэд туслалцаа авах хэрэгтэй гэдгээ эхлээд тодорхойлсон байв.Малайзаас салсаны дараа аж үйлдвэрийн зах зээлээс холдсон тул Сингапурын хувьд экспортын зах зээлд зориулж аж үйлдвэрээ хөгжүүлэх шаардлага гарсан. Иймд Сингапур өөрийн нутагт аж үйлдвэр хөгжүүлж чадсан өөртэйгээ адил жижиг улсуудыг сонирхсон нь Нидерланд, Швед, Бельги, Израйль байлаа. Нидерландад гадаадын хөрөнгө оруулалтыг амжилттайгаар татаж чадсан Алберт Винсемус гэгч нөхөр 1960, 1961 онд Сингапурт судалгааны багийг удирдан ажилласан аж. Энэ багийн ажлын тайланд олон ажил тусгагдсанаас татварын бүтэц, аж үйлдвэрийн харилцааны өөрчлөлт, ажилчдыг бэлтгэх, ажлын байр бий болгох гээд ихэнх нь тэр даруйдаа хэрэгжиж эхэлжээ. зэрэг Мөн хөрөнгө оруулалтыг дэмжих зорилготой төрийн бус, улс төрийн ашиг сонирхолыг агуулаагүй Эдийн засгийн хөгжлийн зөвлөл \ЭЗХЗ\ гэдэг байгууллагыг байгуулжээ. 1970-аад оны үеэр Аж үйлдвэржүүлэх 10 жилийн хөтөлбөрийн үр дүнд ажилгүйдлийг бууруулж үйлдвэрийн салбарын өсөлтийг бий болгожээ. Сингапур анх судалгаа хийсэн багийн гишүүдтэйгээ харилцаагаа хадгалсаар ирсэн нь басхүү их тус болж байжээ. Гэхдээ тэр үед Сингапурын эдийн засаг сайжирж ирсэн нь цаашид энэ хэвээрээ өсөж хөгжинө гэсэн баталгаа бас биш байлаа. Аж үйлдвэржүүлэлтийн эхний арван жилийн хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэх үед Сингапурын хувьд ямар нэг бослого тэмцэлгүй байсан үе гэвэл хоёрхон жил л байлаа. Бусад үед эсэргүүцэл хөдөлгөөн өрнөж байжээ. Британи цэргийн баазаа татан авснаар Сингапурт том цохилт болж 30000 ажлын байр үгүй болж \ажилгүйдлийн 16 хувьтай тэнцэх\, 40000 хүн ажилгүй болохоо хүлээж байлаа. Сингапур дахь Британийн усан цэргийн бааз нэлээн томдоо ордог байсан төдийгүй Япон, Сиднэйгийн хооронд зогсоо чөлөөгүй усан онгоц ирж явдаг байв. Британийн усан цэрэг нутаг буцна гэдэг нь Сингапурын хөл гарыг огтлоод хаяасантай ялгаагүй байлаа. Үлдээсэн газрыг цэргийн бус журмаар ашиглахгүй л бол хог болж хоцрохоор байлаа. ЭЗХЗ-ийн боловсон хүчнийг ашиглан засгийн газар аж үйлдвэр гол эрхлэгчид, эдийн засагчид, зөвлөх нарыг цуглуулан Ерөнхий Сайдын Ажлын албаны дэргэдэг Эдийн засгийн суурь бодлогын нэгжийг байгуулжээ. Энэ баг тэр даруйдаа Малта явжээ. Жилийн өмнө Британийн цэргийн бааз Малтыг орхиж явсан юм. Тус баг Британийн усан цэргийн бааз явсаны дараа Малта усан зогсоолыг хэрэн цэргийн бус журмаар ашиглаж байгааг судлан Малтын усан зогсоол, усан онгоцны өөрчлөлтийг хийсэн компаниудтай холбоо тогтоожээ. Британийн цэрэг ийнхүү явсан нь Сингапурыг өөрийн нөөц бололцоо, боловсон хүчнээ ашиглан хөгжих замыг нээсэн гэлтэй. Энэ зорилт зөвхөн технологийн асуудал биш, цаана нь ажилчдыг бэлтгэх явдал үлдсэн байлаа. Засгийн газар ажилчдыг дахин сургах хөтөлбөр гаргаж ихэнхийг нь нягтлан бодох, усан онгоцны ажилчид болгон бэлтгэжээ. ЭЗХЗ болон Боловсролын Яамтай хамтран хэрэгжүүлсэн энэ төслийн үр дүнд ажилчдыг оройн цагаар болон амралтын өдрүүдээр аж үйлдвэрийн салбарын сургалтад хамруулж байлаа. Ийнхүү усан онгоц хийх, засварлах хүний нөөц бэлтгэгдэн гарснаар дараагийн арван жилд Сингапурыг хөгжүүлэх гол хүчин болсон түүхтэй. Цэргийн зориулалтай зүйлийг энгийн журмаар хэрэглэх технологийг сурч мэдсэнээр олон улсын техник технологийг судлах суралцах бас нэг шинэ ажил өрнөжээ.Амжилтыг тодорхойлох ньХууль эрх зүй, аюулгүй байдал тэр ч бүү хэл хэрэглээний барааны нийлүүлэлтээр олон улсын хамтын нийгэмлэгээс ихээхэн хамаарч байгаа улс орнуудын хувьд энэ нийгэмлэг нь нэг л өдөр яваад өгөх өдрийг хүлээж суулгүйгээр өөрөө өөрөөсөө хамаарсан хөгжлийг бий болгох нь чухал. Сингапур батлан хамгаалах хүчнээ байгуулж эдийн засгийн эрс шинэчлэлийн бодлого явуулсан зэрэг нь өнөөгийн нөхцөлд тийм ч хэцүү зүйл биш юм шиг байвч 1960-аад оны үед үнэхээр бахархмаар амжилт юм. Төр улсыг нэг шөнийн дотор байгуулчихна гэж байхгүй. Филиппини улсын жишээг авч үзвэл Америкийн цэргийн хүчин гарсны дараа эдийн засаг, дипломат харилцаа, аюулгүй байдлын асуудлаа анхаарахын оронд хэт үндсэрхэг үзлийг дээгүүр тавьсан үндэсний зөрчил тэмцэл газар авсан байсан. Америкийн цэргийн бааз Филиппинийн нутаг дэвсгэрт байрлаж, оронд нь төлбөр төлөх харилцан тохиролцоог умартан Ерөнхийлөгч Коразан Акуино Америкийн цэрийг баазыг нэг жилийн дотор Субийн хойгоос гарч явахыг шаардсан байна. Тэрээр “Колонийн түүхэнд цэг тавих цаг хэдийн болжээ” гэж хэлж байлаа. Түүний шийдвэр улс төрийн хувьд дотооддоо нэр хүнд авчирсан ч улс орноо эдийн засгийн уналтад оруулсан юм. Тэгвэл Сингапур тусгаар тогтносны дараа төр засгаа амжилттай эмхлэн байгуулж чадсан уу? Сингапурын туршлагыг амжилт гэж тодорхойлж болох уу? Цэргийн зориулалтай эд зүйлийг энгийн хэрэглээнд ашиглах, аж үйлдвэрийн ажилчид бэлтгэх замаар Британийн цэргийн бааз нутаг буцсаны дараах эдийн засгийн хямралыг гаталж чадсан нь Сингапурын орчин үеийн усан боомтыг хөгжүүлэх замыг тавьсан. Цэргийн армитай байх асуудлыг Үндэсний Алба байгуулах замаар шийдвэрлэсэн. Түүхийн эдгээр гол асуудлыг судлан үзвэл өнөөгийн практиктай нийцэхгүй гэж хэлж болно. Сингапурт үзүүлж байсан олон улсын тусламж дэмжлэгийн хэлбэр, арга зам өнөөгийн шилжилтийн улс орнуудад үзүүлж байгаа байдалтай зөрчилдөнө. Нэгдүгээрт, Сингапур туршлага судлах улс орноо өөрсдөө судалж сонгосон. Энэ хөгжлийн стратеги өнөө үед давамгайлж буй олон улсын зарчимтай нийцэхгүй. Хоёрдугаарт, Сингапур өөрийн улстай адил нөхцөлтэй улсуудад амжилттай хэрэгжүүлсэн, туршлагатай багаас туслалцаа авсан. Өөрийн төлөвлөгөөг хэрэгжүүлэхийн тулд Сингапур өөрийн улсын мэргэжилтнүүдийг гадны зөвлөхтэй хамт нэг баг болгож ажиллуулсан. Эдгээр гадны мэргэжилтнүүд Сингапурт гадаадын хөрөнгө оруулагч зэрэгтэй холбоо тогтооход тусалж байсан. Гуравдугаарт төр улс дотроосоо дэмжлэг авснаар аюулгүй байдал, дотоодын нөхцөл, эдийн засгийн асуудлаа дэс дараатайгаар шийдвэрлэсэн. Ихэнх судлаачид Сингапурын гол асуудал нь цэвэр эдийн засаг байсан гэдэг. Энэ нь Сингапур батлан хамгаалалт, бүс нутгийн тогтвортой байдал, эдийн засгийн амжилт, дотоодын эв нэгдэл зэргийг өөр хоорондоо холбоотой зорилго гэдгийг анзаарч чадсаныг гэрчилнэ. Энэ бол Сингапурын хөгжлийн философи юм. Сингапурын жишээ нь ард түмний төлөө алсыг харсан эрх баригчидтай байхын чухлыг харуулна. Сингапурыг нэг намыг дэглэмд орсон, бүрэн ардчилсан улс байж чадахгүй байна гэж шүүмжлэх нь бий. Хэдийгээр ПАП нам засгийн эрхийг барьсаар ирсэн ч энэ бол Сингапурын улс орноо хөгжүүлэх зорилго байгаагүй. Харин энэ зорилгод хүрэхэд бий болсон үр дагавар. Түүнээс гадна Сингапурын иргэд хувьцаат компанийн хувьцаа эзэмшигч адил төр хувьцаат компанийн дүрмээр ажиллаж байна. Хүчтэй төр бодлогоо албадаад ч хамаагүй хэрэгжүүлж болох ч төрийн бодлого ард түний дунд хувь хүн бүрд хүлээн зөвшөөрөгдөж чадсан тохиолдолд л амжилтанд хүрнэ. Энэ л Сингапурын амжилтын нууц юм. Лий Куан Юүэ “улс орны толгойд эх орныхоо хөгжлийг ургашлуулах чадварлаг чадалтай цөөн хэдэн хүмүүсээс илүү хэрэгтэй зүйл бий. Ард түмэн өөрөө өөрийгөө хүндэтгэсэн сэтгэлгээтэй байж нийлж нэг үндэстэн болох хүсэл зориг дүүрэн байх хэрэгтэй. Ард түмэндээ сурч боловсорч, шургуу ажиллаж, бүтээлч байж, тэрний хэрээр шан харамжаа авч чадах хүчтэй нийгмийг байгуулж бататгах нь лидерийн үүрэг” гэж хэлжээ.