If he has family, he's rich.Friday, May 23, 2008
Sunday, May 18, 2008
Улаанбаатарт мод навчаа дэлгээд ирэхээр сэтгэл санаа сайхан болж ирж байна. Блогийг хэсэгтээ бодохгүй, үзэх ч үгүй байлаа. Шинэ ажилд орчоод танихгүй хамт олны дунд учраа олохгүй мунгинаж, тэрэндээ өөрийгөө шоолж үе үе эвгүй авиа гаргаж инээсэн шиг л. Ядаж би хүний нэр тогтоодоггүй муу зантай юм. Би уул нь дуугүй даруухан хүн биш ч шинэ ажилд тийм байна уу бүү мэд, их намбатай байгаад байгаа. Хэр удаан үргэлжлэхийг би үл мэдсү. Болж л өгвөл нээх амаа нээмээргүй санагдаад байх юм. Амнаасаа болж их алдаж байгаа хүн л дээ би. Бүр цаанаас нь тэгээд программчилдаг юм болов уу, жишээ нь ямар нэг албаны уулзалт, албан ёсны зоогт орохоор яагаад ч юм нэг мэдэхэд би босчихсон үг хэлээд зогсож байдаг юм. За тэгээд өөрийгөө бариад, хүнээс зайдуу, ширээний захад, жаахан эвгүйтвэл гараад алга болоход бэлэн гээд хаалганы хавьцаа суухаар явж явж миний нэрийг дуудаад гаргаад үг хэлэх л болчихно. Үгүй ээ тэгээд аятайхан үг хэлчихгүй, олон юм бас их нуршаад чалчаад байхыг нь яана. Ямартаа ч хажуудах хүн ханцуй, хормойгоос татаад Одоо болноо болно гэж шивнэнэ. Ийм төвөгтэй байдал байдаг болохоор тийм арга хэмжээнд дургүй. Тэгэхээр төлөв байдалд шилжсэн чигээр аль болох гүрийх зорилготой байна.
Ирээд Монголд яаж амжилтанд хүрэх вэ гэж нэлээн судалгаа хийлээ. Найз нөхөд, танил, зүс таних хүмүүс гээд олны туршлага, түүхээс харлаа, үзлээ. Одоо хэрэгжүүлэх л үлдлээ. Гол нь их том том ярих хэрэгтэй юм байна. Том машин унаад, том түрийвч бариад, том том юм яриад, том том хүмүүстэй танилаа гайхаад, том том үнэмлэх диплом өрөөд, том том байранд, том том аягаар том том халбагаар том том үмхэж идээд гэхчилэн.
Хаана л очино зургийн аппаратаа гаргаж ирээд том том хүмүүсийн дэргэд очиж зургаа авахуулаад л, нэрийн хуудсыг нь цуглуулаад гүйчихдэг нэг нөхөр таних юм. Дараа нь түүнийгээ бусдад үзүүлэхдээ "намайг уриад, зөвлөгөө аваад, би баахан туслаад, хамаг материалаа англи, япон, зулу хэлээр надаар орчуулуулаад тэгээд оройн хоолонд орж яваад авахуулсан зураг" гэхчилэн том том тайлбарлана. Хүмүүс ч итгэнэ. Ингээд том том хүмүүс том том юм гуйдгийг бодохоор бүүүр том хүн байна гэж бодох жишээтэй.
Ирээд би их олон боломж алдсныг эргэн тойрныхон маань сануулаад сэтгэлээр унагаагаад байх юм. "Үгүй ээ чи, өнгөрсөн жилийн 9 сард л ирсэн бол байр хямдхан авах байлаа ш дээ", "Үгүй ээ, чи, оюутан байхдаа л хүнтэй суугаад хүүхэдтэй болсон бол өдийд ингээд бүхнийг ганцаараа хийх гээд байхгүй байх байлаа", "Үгүй ээ чи, аль дээр л тэр намд ороод идэвхтэй байсан бол одоо нэг албан тушаалтай байх байлаа", "Үгүй ээ чи, тэнд нэг контэйнэр барьчихсан байсан бол одоо байшин барих газартай байх байлаа" гэхчилэн харамсмаар юм их л ярьж байлаа. Өнгөрсөн жилийн 9 сард ид дипломын ажлаа бичээд Монгол ирж чадаагүй, оюутан байхад хувь заяаны эргүүлэг таарч хүнтэйгээ учирсангүй, тэр үед контэйнэр байтугай гутлаа авах мөнгө муутай цалинтай байлаа. Намайг харамсах бүрд харилцан яригчийн царай баяраар гийн улам бүр харамсуулах гэж хичээнэ. Хамгийн сүүлд нь "Үгүй ээ, чи, ирээ л шуудай будаа аваад тавьчихгүй" гэж аймаар шүүрс алдуулна.
За одоо зун боллоо. Хурдан намар болоосой гэж л бодож байна. Наадам болтол хол л санагдаад байгаа юм даа.
Ирээд Монголд яаж амжилтанд хүрэх вэ гэж нэлээн судалгаа хийлээ. Найз нөхөд, танил, зүс таних хүмүүс гээд олны туршлага, түүхээс харлаа, үзлээ. Одоо хэрэгжүүлэх л үлдлээ. Гол нь их том том ярих хэрэгтэй юм байна. Том машин унаад, том түрийвч бариад, том том юм яриад, том том хүмүүстэй танилаа гайхаад, том том үнэмлэх диплом өрөөд, том том байранд, том том аягаар том том халбагаар том том үмхэж идээд гэхчилэн.
Хаана л очино зургийн аппаратаа гаргаж ирээд том том хүмүүсийн дэргэд очиж зургаа авахуулаад л, нэрийн хуудсыг нь цуглуулаад гүйчихдэг нэг нөхөр таних юм. Дараа нь түүнийгээ бусдад үзүүлэхдээ "намайг уриад, зөвлөгөө аваад, би баахан туслаад, хамаг материалаа англи, япон, зулу хэлээр надаар орчуулуулаад тэгээд оройн хоолонд орж яваад авахуулсан зураг" гэхчилэн том том тайлбарлана. Хүмүүс ч итгэнэ. Ингээд том том хүмүүс том том юм гуйдгийг бодохоор бүүүр том хүн байна гэж бодох жишээтэй.
Ирээд би их олон боломж алдсныг эргэн тойрныхон маань сануулаад сэтгэлээр унагаагаад байх юм. "Үгүй ээ чи, өнгөрсөн жилийн 9 сард л ирсэн бол байр хямдхан авах байлаа ш дээ", "Үгүй ээ, чи, оюутан байхдаа л хүнтэй суугаад хүүхэдтэй болсон бол өдийд ингээд бүхнийг ганцаараа хийх гээд байхгүй байх байлаа", "Үгүй ээ чи, аль дээр л тэр намд ороод идэвхтэй байсан бол одоо нэг албан тушаалтай байх байлаа", "Үгүй ээ чи, тэнд нэг контэйнэр барьчихсан байсан бол одоо байшин барих газартай байх байлаа" гэхчилэн харамсмаар юм их л ярьж байлаа. Өнгөрсөн жилийн 9 сард ид дипломын ажлаа бичээд Монгол ирж чадаагүй, оюутан байхад хувь заяаны эргүүлэг таарч хүнтэйгээ учирсангүй, тэр үед контэйнэр байтугай гутлаа авах мөнгө муутай цалинтай байлаа. Намайг харамсах бүрд харилцан яригчийн царай баяраар гийн улам бүр харамсуулах гэж хичээнэ. Хамгийн сүүлд нь "Үгүй ээ, чи, ирээ л шуудай будаа аваад тавьчихгүй" гэж аймаар шүүрс алдуулна.
За одоо зун боллоо. Хурдан намар болоосой гэж л бодож байна. Наадам болтол хол л санагдаад байгаа юм даа.
Thursday, April 17, 2008
гэртээ
Нутагтаа ирээд сайхан байна өө. Хөгжилтэй ч, хөөрхийлөлтэй ч юм их болж байнаа. Яг улаан шороо тэнгэр газар бүрхэж, үүлс хураа харамласан, салхи ширүүнээ үзүүлсэн үед ирээд жаахан шокийн байдалтай байснаа одооноос дасаад овоо хүн шиг болж ирж байна даа.
Ирээд л иргэний үнэмлэх, гадаад паспортын хугацаа сунгуулах, өмчлөх эрхийн өөрчлөлт хийх, оршин суугаа газрын харъяаллын шилжүүлэг хийх гэх мэт ажил ундарч төрийн албаны үйлчилгээг бие махбодь, сэтгэл санаагаар айхтар мэдэрлээ. Сайхан ч болжээ. Яаралтай, энгийн гээд үйлчилгээний хоёр төрөл байх. Энгийн бол дугаарлаад, хөлөө эцээгээд, дараа нь доод тал нь ажлын арав хоног эсвэл сар гаруй хугацаатай хүлээх аж. Гэхдээ үйлчилгээний үнэ хямд. Харин яаралтай гэвэл бараг л өдөртөө хамаг юм болж бүтээд, онцлог нь төлбөр нь өндөр. Яаралтайгаар гэнгүүт л үйлчилгээ ч бас арай ондоо болоод ирж байх шиг. Сэтгэл дагаад байна уу үгүй юу. Сайхан үйлчилгээ авъя гэвэл хувцаслалт, дүр төрх бас чухал хэвээр болтой. Ямар нэг асуудлаар хандахад эхлээд болохгүй, үгүй, эсвэл тийм тийм бичиг авчир, хоёулаа хамт ир гэх мэт хүнд суртлын маягийн үг сонсох магадлал маш өндөр бөгөөд тэгэнгүүт нь аан за гээд буцаад явчихалгүй, ах аа, эгч ээ, энэ чинь ийм ш дээ, тэр чинь тийм ш дээ, яаралтай байгаа юм аа гэх мэтээр учирлах уурлахын завсар хэлэмгий доломгой байх нь чухал юм аа.
Заримдаа өөрийгөө Биелэгдэшгүй даалгавар кинонд тоглож байгаа мэт сэтгэгдэл төрөх юм. Ялангуяа гэрлэлт бүртгүүлнэ гэдэг чинь гэрлэх хүнээ олохоос илүүтэй ярвигтай, янз үзсэн, тэвчээр шалгасан томоос том даваа юм. Үе үе өөрийгөө их л буруутай, нүгэлтэй юм хийж байгаа мэт төрийн албаны ажилтнуудын өмнө гөл авч байнаа. Гэхдээ би аливаа эерэг талаас нь харах хэрэгтэй гэсэн зарчимтай хүн тул энэ бүхнийг төрөөс хосуудад үнэхээр хайр дурлал, гэрлэлт, ирээдүйн төлөө ямар ч хүнд хүчир давааг ажрахгүй даван туулах чадварыг олгох үүднээс албаар ийм байдлыг үүсгэж байна гэж сэтгэнэм. Ингэж гэмээнэ бат бөх гэр бүл тогтох буюу. Тийм болохоор өөдрөгөөр хаалга үүд татан, бичиг сэлт цуглуулан, хөлийн тавхайг эргэтэл, хацраа сайрттал гүйв. Энэ зуур мэдүүштэй юм их үзлээ. Тухайлбал нэг дүүргийн эрүүл мэндийн нэгдлийн эмч нарын дүгнэлт өөр дүүрэгт хүчингүй ажээ. Өөрөөр хэлбэл Сүхбаатар дүүргийнхний хувьд Сүхбаатар дүүргийн эрүүл мэндийн нэгдлийн дүгнэлтийг л хүлээн авах бөгөөд бусад дүүргийн эмнэлгийн дүгнэлтийг огтоос хүлээж авахгүй. Хоёр өөр дүүргийн хүмүүс заавал аль нэгний хаягт хамт бүртгүүлсэн байх ёстой гэх мэт. Өөрийн хаяг дээр ганцаараа бүртгэлтэй миний хувьд төрхөмөө эзэнгүйдүүлэх болж, хорооноос заавал хэн нэгнийг тэр гэрийн хаягт бүртгүүлж үлдээхгүй бол шилжүүлэг хийхгүй гээд л асуудал их байнаа. Бас бүрдүүлэх баримт бичиг гээд үүдэнд наачихсан цаасанд дурдагдаагүй бичиг гарцаагүй нэхдэг гэх мэт. Бүх баримт бичиг бүрэн байсан ч заавал ямар нэг өө сэв олчих санаатай зүтгэнэ. Хэрэв бүр ямар ч өөгүй байвал царай зүс, өмссөн зүүсэн харж, хахуулиар хамаг юмаа хийчихсэн юм биш үү гэсэн мэт сэжигтэйгээр харна. Яг энэ үед л нүүрний буян буюу нүдэнд дулаахан харагдахаас их зүйл хамаарна. Бүр аргаа барвал тухайлбал өөр өдөр ир, одоо завгүй, цаг ав гэх мэт асуудал гарахад лам багш яг одоо л гэрлэлтээ бүртгүүлээрэй гэсэн юм, тэхгүй бол ирэх жил хүртэл хойшлогдох гээд байна гээд л зүтгэ гэсэн асар нарийн арга заль зааж өгөв дөө надад. Торгон ухаан, түргэн сэргэлэн зан, тэвчээрийн туйлыг шалгасан тун чиг зөв зүйтэй даваа гүвээ байна гэж дүгнэлээ.
Би гэхдээ ойлгоод байгаа юм аа. Бүх зүйлээ дүрэм журмын дагуу хийх гэсэн хүн тэр бүр гараад байдаггүй ч юм уу, хэрэв тийм хүн байвал ажлаа ёс журмын дагуу хийж, өөрийн үүрэг ролио мэдрэх алтан боломж ч юм бил үү. Үгүй ээ, тэгээд энэ ч тийм ч муу юм бас биш. Ингэж тоосорч чавхдаж байх зуур олон түмэн төрөл бүрийн арга чарга, учир начир, заль мэхийн талаар өгөөмөрөөр зааж өгч байлаа шүү дээ. Хойшид гэр бүл болсны дараа энэ мэдлэг хэрэг болж л таарна.
За тэгээд энэ бүх давааг элдэв хэрүүл уруул, бухимдалгүй даваад, таван зуун мянган төгрөг төсвөөс хорогдоно доо. Хамгийн гол нь энэ олон даваа гүвээг туулан байж й гэрлэсийм шүү гэж бодохоор юун салах барих, хачин их нандигнах шүү дээ.
Ирээд л иргэний үнэмлэх, гадаад паспортын хугацаа сунгуулах, өмчлөх эрхийн өөрчлөлт хийх, оршин суугаа газрын харъяаллын шилжүүлэг хийх гэх мэт ажил ундарч төрийн албаны үйлчилгээг бие махбодь, сэтгэл санаагаар айхтар мэдэрлээ. Сайхан ч болжээ. Яаралтай, энгийн гээд үйлчилгээний хоёр төрөл байх. Энгийн бол дугаарлаад, хөлөө эцээгээд, дараа нь доод тал нь ажлын арав хоног эсвэл сар гаруй хугацаатай хүлээх аж. Гэхдээ үйлчилгээний үнэ хямд. Харин яаралтай гэвэл бараг л өдөртөө хамаг юм болж бүтээд, онцлог нь төлбөр нь өндөр. Яаралтайгаар гэнгүүт л үйлчилгээ ч бас арай ондоо болоод ирж байх шиг. Сэтгэл дагаад байна уу үгүй юу. Сайхан үйлчилгээ авъя гэвэл хувцаслалт, дүр төрх бас чухал хэвээр болтой. Ямар нэг асуудлаар хандахад эхлээд болохгүй, үгүй, эсвэл тийм тийм бичиг авчир, хоёулаа хамт ир гэх мэт хүнд суртлын маягийн үг сонсох магадлал маш өндөр бөгөөд тэгэнгүүт нь аан за гээд буцаад явчихалгүй, ах аа, эгч ээ, энэ чинь ийм ш дээ, тэр чинь тийм ш дээ, яаралтай байгаа юм аа гэх мэтээр учирлах уурлахын завсар хэлэмгий доломгой байх нь чухал юм аа.
Заримдаа өөрийгөө Биелэгдэшгүй даалгавар кинонд тоглож байгаа мэт сэтгэгдэл төрөх юм. Ялангуяа гэрлэлт бүртгүүлнэ гэдэг чинь гэрлэх хүнээ олохоос илүүтэй ярвигтай, янз үзсэн, тэвчээр шалгасан томоос том даваа юм. Үе үе өөрийгөө их л буруутай, нүгэлтэй юм хийж байгаа мэт төрийн албаны ажилтнуудын өмнө гөл авч байнаа. Гэхдээ би аливаа эерэг талаас нь харах хэрэгтэй гэсэн зарчимтай хүн тул энэ бүхнийг төрөөс хосуудад үнэхээр хайр дурлал, гэрлэлт, ирээдүйн төлөө ямар ч хүнд хүчир давааг ажрахгүй даван туулах чадварыг олгох үүднээс албаар ийм байдлыг үүсгэж байна гэж сэтгэнэм. Ингэж гэмээнэ бат бөх гэр бүл тогтох буюу. Тийм болохоор өөдрөгөөр хаалга үүд татан, бичиг сэлт цуглуулан, хөлийн тавхайг эргэтэл, хацраа сайрттал гүйв. Энэ зуур мэдүүштэй юм их үзлээ. Тухайлбал нэг дүүргийн эрүүл мэндийн нэгдлийн эмч нарын дүгнэлт өөр дүүрэгт хүчингүй ажээ. Өөрөөр хэлбэл Сүхбаатар дүүргийнхний хувьд Сүхбаатар дүүргийн эрүүл мэндийн нэгдлийн дүгнэлтийг л хүлээн авах бөгөөд бусад дүүргийн эмнэлгийн дүгнэлтийг огтоос хүлээж авахгүй. Хоёр өөр дүүргийн хүмүүс заавал аль нэгний хаягт хамт бүртгүүлсэн байх ёстой гэх мэт. Өөрийн хаяг дээр ганцаараа бүртгэлтэй миний хувьд төрхөмөө эзэнгүйдүүлэх болж, хорооноос заавал хэн нэгнийг тэр гэрийн хаягт бүртгүүлж үлдээхгүй бол шилжүүлэг хийхгүй гээд л асуудал их байнаа. Бас бүрдүүлэх баримт бичиг гээд үүдэнд наачихсан цаасанд дурдагдаагүй бичиг гарцаагүй нэхдэг гэх мэт. Бүх баримт бичиг бүрэн байсан ч заавал ямар нэг өө сэв олчих санаатай зүтгэнэ. Хэрэв бүр ямар ч өөгүй байвал царай зүс, өмссөн зүүсэн харж, хахуулиар хамаг юмаа хийчихсэн юм биш үү гэсэн мэт сэжигтэйгээр харна. Яг энэ үед л нүүрний буян буюу нүдэнд дулаахан харагдахаас их зүйл хамаарна. Бүр аргаа барвал тухайлбал өөр өдөр ир, одоо завгүй, цаг ав гэх мэт асуудал гарахад лам багш яг одоо л гэрлэлтээ бүртгүүлээрэй гэсэн юм, тэхгүй бол ирэх жил хүртэл хойшлогдох гээд байна гээд л зүтгэ гэсэн асар нарийн арга заль зааж өгөв дөө надад. Торгон ухаан, түргэн сэргэлэн зан, тэвчээрийн туйлыг шалгасан тун чиг зөв зүйтэй даваа гүвээ байна гэж дүгнэлээ.
Би гэхдээ ойлгоод байгаа юм аа. Бүх зүйлээ дүрэм журмын дагуу хийх гэсэн хүн тэр бүр гараад байдаггүй ч юм уу, хэрэв тийм хүн байвал ажлаа ёс журмын дагуу хийж, өөрийн үүрэг ролио мэдрэх алтан боломж ч юм бил үү. Үгүй ээ, тэгээд энэ ч тийм ч муу юм бас биш. Ингэж тоосорч чавхдаж байх зуур олон түмэн төрөл бүрийн арга чарга, учир начир, заль мэхийн талаар өгөөмөрөөр зааж өгч байлаа шүү дээ. Хойшид гэр бүл болсны дараа энэ мэдлэг хэрэг болж л таарна.
За тэгээд энэ бүх давааг элдэв хэрүүл уруул, бухимдалгүй даваад, таван зуун мянган төгрөг төсвөөс хорогдоно доо. Хамгийн гол нь энэ олон даваа гүвээг туулан байж й гэрлэсийм шүү гэж бодохоор юун салах барих, хачин их нандигнах шүү дээ.
Monday, March 24, 2008
тэмдэггүй

...Чингэхэд шавь асуужээ: Багш аа, гэрлэлт гэдгийг тайлбарлаж өгнө үү?
Багш хариулжээ:
Та хоёр хамтдаа байх гэж төрсөн, насан туршдаа бие биеэ түшиж амьдарна.
Та хоёрын дундуур үхлийн элчийн цагаан далавч дэвтэл цугтаа байх тавилантай.
Бурханы чимээгүй дурсамжид ч та хоёр хамт байна.
Гэхдээ хамт байна гэдэг тас зууралдана гэсэн үг биш ээ.
Тэнд, та хоёрын дунд диваажингийн салхи бүжиглэг.
Бие биеээ хайрла, гэхдээ хайраа зорилго болгож болохгүй.
Дурлал хайр- та хоёрын сэтгэлийн эргийг холбогч гүүр- давлагаалах далай болог.
Бие биеийнхээ уух аягыг дүүргэ- гэхдээ нэг аяганаас битгий уу.
Бие биедээ идэх талхыг өг- гэхдээ нэг зүсмээс хамтдаа бүү ид.
Цугтаа дуулж, бүжиглэж, хөгжилд. Гэхдээ бие биеийнхээ орон зайг хүндэл.
Пийпаа хөгжмийн чавхдас салангид ч хамтаа хөглөгдөн аялгуу эгшиг гаргадаг бөлгөө.
Бие биедээ зүрх сэтгэлээ өг. Гэхдээ бүү өмчил. Гагцхүү амьдрал л та хоёрын зүрхийг өөртөө багтаах чадал буй.
Хамтдаа зогс, гэхдээ бүү наалдаж нал.
Сүмийн багана бие биесээсээ хол зайдуу байдаг юм,
Царс, наргил мод бие биеийнхээ сүүдэр дор ургадаггүй юм.
Халиль Жебран (Khalil Gibran)
Subscribe to:
Posts (Atom)